Łysienie bliznowaciejące – kiedy przeszczep ma sens?

Czym różni się łysienie bliznowaciejące od pozostałych?

Łysienie bliznowaciejące to grupa rzadkich chorób, w których przewlekły stan zapalny prowadzi do włóknienia skóry i nieodwracalnego zniszczenia mieszków włosowych. W miejscu mieszka powstaje nieaktywna tkanka łączna, dlatego utrata włosów ma charakter trwały.

To zasadnicza różnica wobec łysienia androgenowego czy telogenowego, gdzie mieszek nadal istnieje – jest zminiaturyzowany albo przejściowo nieaktywny. Tam leczenie zachowawcze ma sens. Tutaj celem leczenia jest przede wszystkim zatrzymanie procesu, zanim obejmie kolejne obszary skóry głowy.

Postacie pierwotne i wtórne

W postaciach pierwotnych proces chorobowy zaczyna się bezpośrednio w mieszku włosowym. Należą do nich liszaj płaski mieszkowy (lichen planopilaris), łysienie czołowe bliznowaciejące (frontal fibrosing alopecia) oraz centralne łysienie włókniejące, które zaczyna się na szczycie głowy i rozprzestrzenia promieniście.

Postacie wtórne rozwijają się w następstwie uszkodzenia skóry: po oparzeniach, urazach mechanicznych, przewlekłych zakażeniach bakteryjnych i grzybiczych, a także w przebiegu chorób autoimmunologicznych i nowotworowych skóry. Zapalenie nie zaczyna się wtedy w mieszku, lecz go dosięga.

Dlaczego rozpoznanie wymaga wycinka?

Trichoskopia pokazuje zatarcie ujść mieszkowych i cechy zapalenia, jednak rozstrzygnięcie, czy proces jest aktywny, daje dopiero badanie histopatologiczne. W obrazie mikroskopowym ocenia się zanik mieszków, włóknienie skóry właściwej oraz nacieki limfocytarne wokół mieszka – w fazie aktywnej gromadzą się one w górnej części mieszka, w późniejszej przeważa włóknienie zastępcze z całkowitym zanikiem struktury.

Ta ocena nie jest formalnością. Od niej zależy, czy w ogóle rozmawiamy o przeszczepie, czy najpierw o leczeniu przeciwzapalnym.

Kto kwalifikuje się do przeszczepu?

Zabieg rozważa się u Pacjentów, u których proces zapalny uległ stabilizacji, potwierdzonej klinicznie i histopatologicznie. Poza wygaszeniem choroby oceniamy stopień włóknienia skóry biorczej, ponieważ zbyt rozległe włóknienie ogranicza unaczynienie przeszczepionych mieszków i utrudnia gojenie.

Potrzebna jest także wystarczająca rezerwa włosów w okolicy dawczej, w tylnej i bocznej części głowy, nieobjętej chorobą, oraz brak ogólnych przeciwwskazań do zabiegu chirurgicznego, takich jak zaburzenia krzepnięcia, niewyrównane choroby ogólnoustrojowe czy aktywne zakażenia skóry.

Czego można się spodziewać, a czego nie?

Przy starannej kwalifikacji przeżywalność przeszczepionych mieszków w łysieniu bliznowaciejącym wynosi zwykle od 70% do 90%. Wynik zależy od stabilności procesu zapalnego, jakości skóry biorczej i sposobu przeprowadzenia zabiegu. U Pacjentów z dobrze wygaszoną chorobą i niewielkim włóknieniem efekty są najbardziej przewidywalne.

Do najważniejszych czynników ryzyka należą: aktywność choroby w momencie zabiegu, która może doprowadzić do utraty graftów w reakcji zapalnej, zaawansowane włóknienie skóry biorczej oraz ograniczona rezerwa dawcza. U części Pacjentów w pierwszych miesiącach dochodzi do częściowej utraty gęstości, co bywa wskazaniem do kolejnej sesji.

Najważniejsze zastrzeżenie brzmi tak: przeszczep nie leczy przyczyny. Odbudowuje owłosienie tam, gdzie mieszki zostały już utracone, natomiast choroba pozostaje i wymaga dalszego prowadzenia dermatologicznego, w tym obserwacji skóry biorczej pod kątem nawrotu zapalenia.

Dlaczego to zadanie dla dwóch specjalistów

Skuteczne postępowanie w łysieniu bliznowaciejącym wymaga współpracy dermatologa i chirurga. Dermatolog rozpoznaje postać choroby, ocenia jej aktywność, prowadzi leczenie przeciwzapalne i rozstrzyga, kiedy proces jest na tyle stabilny, że zabieg staje się bezpieczny. Chirurg odpowiada za wykonanie przeszczepu i planowanie rozmieszczenia graftów w skórze o zmienionej strukturze.

W OK CLINIC Klinika Osipowicz odpowiadamy za pierwszą część tej drogi: rozpoznanie, leczenie i kwalifikację. Dr hab. Katarzyna Osipowicz jest specjalistką dermatologii i wenerologii, a temat przeszczepu w łysieniu bliznowaciejącym opisała także w pracy naukowej – zobacz omówienie publikacji.