Przeszczepy włosów - podręcznik PZWL pod redakcją naukową dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyny Osipowicz

Kto może bezpiecznie przejść przeszczep włosów?

Kwalifikacja zaczyna się od pytania medycznego, nie od kalendarza zabiegowego. Łysienie androgenowe jest zjawiskiem powszechnym - dotyczy do 50% mężczyzn i 40% kobiet po 50. roku życia, a u kobiet po menopauzie odsetek ten może sięgać 75% po 65. roku życia. Łysienie plackowate występuje rzadziej, u około 2% populacji, przy czym ponad 40% przypadków ujawnia się przed 20. rokiem życia.

Kwalifikacja do zabiegu opiera się na ocenie stabilności choroby. Kandydat powinien mieć udokumentowany brak progresji łysienia przez 6 do 12 miesięcy - dopiero wtedy można przewidzieć, jak efekt będzie wyglądał za kilka lat, a nie tylko tuż po zabiegu.

Podręcznik rozdziela przeciwwskazania na bezwzględne i względne. Do bezwzględnych należą aktywne choroby zapalne skóry głowy, nowotwory w obszarze zabiegowym, ciężkie zaburzenia krzepnięcia, niekontrolowana cukrzyca i immunosupresja - w tych sytuacjach zabieg jest wykluczony do czasu wyleczenia lub wyrównania stanu zdrowia. Przeciwwskazania względne, takie jak łagodny stan zapalny skóry głowy czy łysienie telogenowe wynikające z niedoborów, wymagają wcześniejszej stabilizacji, ale nie dyskwalifikują na stałe.

Równie ważna jest ocena psychologiczna. Dysmorfofobia, czyli zaburzone postrzeganie własnego wyglądu, stanowi jednoznaczne przeciwwskazanie - nie dlatego, że zabieg jest ryzykowny, ale dlatego, że u tych Pacjentów satysfakcja z wyniku pozostaje nieosiągalna niezależnie od jego jakości. Kwalifikacja obejmuje więc rozmowę o oczekiwaniach, a w uzasadnionych przypadkach konsultację psychologiczną.

Rozdziały 2, 3, 4 i 28 podręcznika.

Trichoskopia, USG i sztuczna inteligencja w diagnostyce

Zanim padnie decyzja o zabiegu, trzeba wiedzieć, z jakim typem łysienia mamy do czynienia. Podstawowym narzędziem jest trichoskopia, czyli wideodermatoskopia skóry głowy, pozwalająca na powiększenie obrazu od 10 do 70 razy i ocenę miniaturyzacji mieszków włosowych. Uzupełnieniem bywa ultrasonografia wysokiej częstotliwości, która pozwala ocenić grubość skóry i jej unaczynienie jeszcze przed zabiegiem.

Podręcznik omawia też rosnącą rolę sztucznej inteligencji. Modele klasyfikujące łysienie androgenowe osiągają w badaniach dokładność rzędu 90%, a w części prac nawet do 97% pola pod krzywą ROC. To narzędzie wspierające lekarza, nie zastępujące badania.

Osobny rozdział poświęcony jest genetyce. W polskiej grupie Pacjentek z żeńskim łysieniem androgenowym obciążony wywiad rodzinny stwierdzono u 62%, z czego w 53% przypadków łysienie wystąpiło u jednego z rodziców. Badania asocjacyjne obejmujące ponad 250 tysięcy mężczyzn zidentyfikowały ponad 350 regionów genomowych powiązanych z ryzykiem łysienia.

Trichoskopia w naszej klinice - badanie, od którego zaczyna się każda konsultacja trychologiczna.

Rozdziały 2, 14, 16 i 28 podręcznika.

Nie każde łysienie da się bezpiecznie przeszczepić

Łysienie bliznowaciejące, obejmujące między innymi liszaj płaski mieszkowy i czołowe łysienie bliznowaciejące, prowadzi do nieodwracalnej utraty mieszków w wyniku włóknienia skóry. To jedyny typ łysienia, w którym błędna kwalifikacja nie kończy się słabszym efektem - wciąż aktywny stan zapalny może zaatakować również nowo wszczepione mieszki.

Dlatego zabieg jest tu możliwy dopiero po potwierdzonej klinicznie i histopatologicznie stabilizacji procesu, a nie po samej ocenie wzrokowej. Widełki przeżywalności przeszczepionych włosów w tej grupie, od 70 do 90%, w dużej mierze odzwierciedlają to, jak dokładnie oceniono stabilność choroby przed zabiegiem.

Rozdział o transplantacji w łysieniu bliznowaciejącym napisała jako pierwsza autorka dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyna Osipowicz, specjalistka dermatologii i wenerologii z afiliacją Kliniki Dermatologii i Wenerologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Rozpoznanie tej różnicy wymaga diagnostyki dermatologicznej, nie wyłącznie sprawności chirurgicznej.

Rozdziały 20 i 21 podręcznika.

FUT, FUE czy DHI - trzy techniki, trzy kompromisy

Różnica między metodami sprowadza się do trzech rzeczy: sposobu pobrania materiału, śladu, jaki zostaje w miejscu dawczym, i czasu powrotu do codzienności.

Historia metody FUE sięga początku lat dwutysięcznych, a jej odmiana robotyczna uzyskała zatwierdzenie amerykańskiego urzędu rejestracji leków i wyrobów medycznych w 2011 roku. Badanie porównawcze z 2024 roku wykazało jednak, że przeżywalność graftów przy pobraniu robotycznym była niższa niż przy pracy manualnej doświadczonego zespołu, przy zbliżonym odsetku uszkodzeń i braku różnic w satysfakcji Pacjentów.

Rozdziały 7-11, 13 i 16 podręcznika.

Jak wygląda przygotowanie do zabiegu

Cztery rozdziały współautorstwa dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyny Osipowicz opisują, co dzieje się w tygodniach poprzedzających przeszczep. Leczenie zachowawcze powinno trwać co najmniej 6 miesięcy przed zabiegiem, ponieważ stabilizuje proces miniaturyzacji mieszków.

• 6 miesięcy przedRozpoczęcie lub kontynuacja leczenia zachowawczego - stabilizacja procesu łysienia.
• 4 do 6 tygodni przedSeria zabiegów gabinetowych: osocze bogatopłytkowe, terapia światłem LED, karboksyterapia lub mezoterapia mikroigłowa.
• 7 dni przedOdstawienie leków wpływających na krzepliwość, zgodnie z zaleceniem lekarza prowadzącego.
• 4 dni przedRezygnacja z farbowania włosów.
• Dzień zabieguUmyte włosy, bez kosmetyków stylizujących, ocena anestezjologiczna.

Podręcznik opisuje pięć zabiegów gabinetowych stosowanych w przygotowaniu: karboksyterapię, infuzję tlenową, terapię LED, osocze bogatopłytkowe i mezoterapię mikroigłową. Osobny rozdział poświęcony jest terapii laserowej, od klasycznej stymulacji niskoenergetycznej po laser pikosekundowy, którego wstępne badania sugerują poprawę gęstości i grubości włosów po serii zabiegów - próby były jednak niewielkie i wymagają potwierdzenia.

Rozdziały 7, 8, 12 i 13 podręcznika.

Projektowanie linii włosów - inaczej u kobiet, inaczej u mężczyzn

To etap decydujący o naturalności efektu bardziej niż sama liczba przeszczepionych jednostek.

Gęstość implantacji zmienia się stopniowo: od 40 do 50 jednostek mieszkowych na centymetr kwadratowy w linii brzeżnej, przez 30 do 35 w strefie przejściowej, do 20-30 w części centralnej. Aby uniknąć nienaturalnego, zbyt regularnego efektu, w linii brzeżnej celowo wprowadza się drobne nieregularności - tak jak rosną włosy naturalne.

Rozdział 12 podręcznika, dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyna Osipowicz jako pierwsza autorka.

Przebieg zabiegu

Procedura ambulatoryjna w znieczuleniu miejscowym, trwająca od kilku do kilkunastu godzin, w zależności od liczby graftów. Zabieg poprzedza znieczulenie regionalne skalpu, czyli blokady nerwów czuciowych wykonywane pod kontrolą ultrasonografii - według wytycznych towarzystw anestezjologicznych zmniejsza to ryzyko toksyczności ogólnoustrojowej leków znieczulających o około 65%.

Ból pooperacyjny jest zwykle łagodny do umiarkowanego, nasila się do trzeciej doby i w większości przypadków ustępuje po lekach przeciwbólowych pierwszego rzutu. Jakość pobranych graftów oceniana jest w trakcie zabiegu w pięciostopniowej skali - wynik 1 lub 2 oznacza dobrą jakość, wyższe wartości sygnalizują konieczność zmiany techniki pobrania. Gęstość implantacji w miejscu biorczym wynosi zwykle około 30 jednostek na centymetr kwadratowy.

Podręcznik omawia również stronę formalną: w Polsce nie ma jednego aktu prawnego regulującego sedację proceduralną, więc ośrodki kierują się rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Anestezjologii i Intensywnej Terapii. Lekarz niebędący anestezjologiem może prowadzić sedację wyłącznie do poziomu umiarkowanego i nie może jednocześnie wykonywać zabiegu, a każdy gabinet zabiegowy musi mieć zestaw reanimacyjny zgodny z rozporządzeniem Ministra Zdrowia.

Rozdziały 17 i 18 podręcznika, dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyna Osipowicz jako pierwsza autorka rozdziału 18.

Wiek Pacjenta i kolejny zabieg

Strategia wygląda inaczej u 25-latka niż u 55-latki - nie dlatego, że jedna metoda jest lepsza, tylko dlatego, że inny jest przebieg choroby.

Zabieg wtórny, wykonywany u Pacjentów po wcześniejszej transplantacji, jest technicznie trudniejszy niż pierwszy ze względu na obecność blizn i zmienioną architekturę naczyniową skóry. Jego zakres jest zwykle ograniczony do kilkuset, maksymalnie około 1500 jednostek mieszkowych, a pełną ocenę efektu można wykonać dopiero po 9 do 12 miesiącach.

Rozdział 19 podręcznika, dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyna Osipowicz jako pierwsza autorka, oraz rozdział 22.

Transplantacja brwi i brody

Tu precyzja liczy się w milimetrach, bo błąd kąta implantacji widać z odległości rozmowy. Naturalny kąt wyjścia włosa brwi wynosi od 10 do 15 stopni, a docelowa gęstość to od 180 do 400 jednostek mieszkowych na jedną brew. Do najczęstszych błędów technicznych należą zbyt płytka implantacja, dająca nierówną fakturę skóry, oraz zbyt głęboka - oba opisane w podręczniku wraz z metodami zapobiegania.

Włosy brody mają większą średnicę i sztywność niż włosy głowy, dzięki czemu dają wyraźny efekt nawet przy niższej gęstości. Przeżywalność graftów w tym obszarze sięga w literaturze od 85 do 95%.

Rozdziały 23 i 25 podręcznika.

Opieka pozabiegowa dzień po dniu

Pierwsze dziesięć dni decyduje o przeżywalności graftów bardziej niż jakikolwiek zabieg wspomagający.

Terapię światłem LED można wdrożyć niemal natychmiast po zabiegu, już w dobie zerowej lub pierwszej. Mechanizm opiera się na wsparciu produkcji energii w komórkach i ograniczeniu reakcji zapalnej, co w badaniach klinicznych wiązało się z szybszym gojeniem i mniejszym obrzękiem.

Rozdział 24 podręcznika, część pierwsza.

Powikłania, o których trzeba wiedzieć przed decyzją

Przeszczep włosów jest zabiegiem chirurgicznym i jak każdy niesie ryzyko powikłań. Podręcznik porządkuje je według czasu wystąpienia.

Rozdział 24 podręcznika, część druga.

Przeszczep nie jest końcem leczenia

To informacja, którą podręcznik podkreśla, a która najczęściej ginie w materiałach reklamowych. Zabieg maskuje skutki łysienia, ale nie usuwa jego przyczyny. Przeszczepione mieszki, pobrane z okolicy potylicznej, pozostają odporne na działanie dihydrotestosteronu i dlatego utrzymują się przez lata. Włosy nieprzeszczepione podlegają jego działaniu tak samo jak wcześniej.

Jeśli Pacjent przerwie leczenie zachowawcze, otaczające włosy będą się stopniowo przerzedzać, tworząc gęsty fragment na tle rzedniejącego otoczenia - w podręczniku nazwano to efektem wyspy włosów. Dlatego autorzy podkreślają, że leczenie zachowawcze po zabiegu ma charakter przewlekły, a jego dobór i prowadzenie należą do lekarza.

Rozdziały 9, 11 i 26 podręcznika.

Terapie wspomagające: osocze, komórki macierzyste, ksantohumol

Wsparcie biologiczne procesu gojenia i wzrostu - nie zamiennik zabiegu ani leczenia zachowawczego.

Osocze bogatopłytkowe zawiera czynniki wzrostu w stężeniu nawet pięciokrotnie wyższym niż krew obwodowa, co wspiera mikrokrążenie i regenerację mieszków. Do 95% tych czynników uwalnia się w ciągu pierwszej godziny po przygotowaniu preparatu, dlatego zabieg wykonuje się bezpośrednio po jego uzyskaniu.

Frakcja komórek macierzystych pochodzenia tłuszczowego uzyskiwana jest z wyższą wydajnością niż analogiczna frakcja ze szpiku kostnego, choć badania porównujące jej dodanie do samego osocza nie wykazały różnicy istotnej statystycznie. Ksantohumol, flawonoid pozyskiwany z chmielu, wykazuje działanie przeciwzapalne i przeciwbakteryjne, ograniczające mikrostan zapalny wokół mieszka włosowego.

Rozdziały 29 i 30 podręcznika.

Polska czy zagranica - dwa modele opieki

Rozdział poświęcony temu porównaniu napisała jako pierwsza autorka dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyna Osipowicz. Według Międzynarodowego Towarzystwa Chirurgii Odtwórczej Włosów w 2021 roku na świecie wykonano ponad 650 tysięcy zabiegów transplantacji włosów, o ponad 60% więcej niż na początku poprzedniej dekady. W Polsce wykonuje się szacunkowo od 3 do 5 tysięcy zabiegów rocznie.

Podręcznik nie porównuje liczby powikłań między krajami, bo takich danych nie ma - zestawia natomiast modele opieki.

Autorka formułuje zalecenie wprost: niezależnie od ceny i miejsca należy zweryfikować kwalifikacje personelu, protokoły postępowania i dostępność opieki po zabiegu. Podręcznik zwraca też uwagę, że w modelu wyjazdowym diagnostyka przedoperacyjna bywa ograniczona właśnie w zakresie różnicowania łysienia bliznowaciejącego - a to jest ten rodzaj łysienia, przy którym błędna kwalifikacja ma najpoważniejsze konsekwencje.

Rozdział 27 podręcznika, dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyna Osipowicz jako pierwsza autorka.

Gdzie kończy się nasza rola

W OK CLINIC Klinika Osipowicz prowadzimy diagnostykę skóry głowy, kwalifikację do leczenia i leczenie zachowawcze łysienia. Sam zabieg transplantacji oraz opiekę okołozabiegową prowadzi zespół chirurgiczny, z którym współpracujemy.

Dla Pacjenta oznacza to jedno: na konsultacji dowie się, czy zabieg jest w jego przypadku wskazany, co należy zrobić wcześniej i jakie są alternatywy - a nie od razu, ile kosztuje przeszczep.

Rozdziały współautorstwa dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyny Osipowicz

• Kwalifikacja - przeciwwskazania bezwzględne i względne
• Diagnostyka - dokumentacja fotograficzna i trichoskopowa
• Przygotowanie - postępowanie w tygodniach przed zabiegiem
• Projektowanie linii włosów - u kobiet i u mężczyzn
• Wiek Pacjenta - strategia w różnych grupach wiekowych
• Typ łysienia - kiedy zabieg jest przeciwwskazany
• Łysienie bliznowaciejące - warunki bezpiecznej kwalifikacji
• Znieczulenie i bezpieczeństwo - standardy proceduralne
• Leczenie zachowawcze - przed zabiegiem i po nim
• Opieka długoterminowa - utrzymanie efektu w czasie
• Modele opieki - porównanie krajowe i zagraniczne

Osiem z tych rozdziałów Pani Doktor napisała jako pierwsza autorka.

Zespół kliniki w podręczniku

dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyna Osipowicz - redakcja naukowa, 11 rozdziałów, 8 jako pierwsza autorka.

Julia Tarnowska - porównanie technik pobrania, transplantacja brody, analiza przypadków klinicznych.

Justyna Nasiłowska - pielęgnacja pozabiegowa, terapia światłem LED.

Patrycja Łazicka - transplantacja brody, analiza przypadków klinicznych.

Katarzyna Nidzińska - transplantacja brwi i brody, powikłania.

Pozostali autorzy reprezentują między innymi Warszawski Uniwersytet Medyczny, Uniwersytet Kaliski oraz Instytut Matki i Dziecka. To wieloośrodkowa publikacja naukowa, nie materiał promocyjny jednej kliniki.