Pęcherzowe oddzielanie naskórka (epidermolysis bullosa, EB) to grupa rzadkich, genetycznie uwarunkowanych chorób skóry, w których nawet niewielki uraz mechaniczny prowadzi do powstawania pęcherzy i nadżerek. Zespół dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyny Osipowicz opublikował serię badań dotyczących różnych aspektów tej choroby – od podłoża genetycznego, przez leczenie objawowe, po ryzyko powikłań sercowych.
Jedna mutacja, różne obrazy choroby
W badaniu czterech pacjentów z mutacjami genu KRT1 (kodującego keratynę 1) zespół dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyny Osipowicz opisał, jak bardzo różnorodny może być przebieg choroby nawet przy defektach tego samego genu. Wśród opisanych przypadków znalazły się: dorosły pacjent z ciężką rybią łuską i sporadycznymi pęcherzami w okresie dojrzewania, noworodek, który zmarł 4 dni po urodzeniu z powodu rozległego uszkodzenia bariery naskórkowej, oraz dwie dorosłe siostry z łagodniejszą postacią – powierzchownymi pęcherzami wywoływanymi niewielkimi urazami, bez towarzyszącej rybiej łuski.
Ten ostatni przypadek – dwóch sióstr z tą samą mutacją – jest pierwszym opisanym w literaturze przypadkiem rodzinnej, dominująco dziedziczonej postaci EB simplex związanej z mutacją genu KRT1.
Dlaczego ta sama mutacja daje różne objawy?
Bo o obrazie choroby decyduje nie sam gen, ale to, które jego miejsce uległo zmianie. Zespół opisał cztery osoby z defektami tego samego genu KRT1, kodującego keratynę 1 – białko budujące rusztowanie komórek naskórka. Każda miała inną mutację i inny przebieg choroby.
U dorosłego pacjenta z mutacją p.Asn188Lys dominowała ciężka rybia łuska, a pęcherze pojawiały się sporadycznie w okresie dojrzewania. Noworodek z mutacją p.Ser193Pro zmarł w czwartej dobie życia z powodu rozległego uszkodzenia bariery naskórkowej. Dwie dorosłe siostry z mutacją c.591+1A>G miały powierzchowne pęcherze po drobnych urazach, od urodzenia do dorosłości, bez rybiej łuski.
Badanie histopatologiczne u wszystkich dorosłych wykazało rozpad cytoplazmy keratynocytów w warstwie kolczystej. W mikroskopie elektronowym widoczne były skupiska keratyny – to potwierdziło, że problem dotyczy filamentów pośrednich keratyny, czyli właśnie tego rusztowania komórkowego.
Leczenie nadżerek w jamie ustnej
U pacjentów z ciężką, uogólnioną dystroficzną postacią EB nadżerki w jamie ustnej są częstym i uciążliwym problemem – bolesne rany utrudniają odżywianie i obniżają jakość życia. W badaniu z udziałem czterech pacjentek (w wieku 16-42 lata) zespół dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyny Osipowicz oceniał skuteczność płukania jamy ustnej 0,3% roztworem gentamycyny, stosowanego dwa razy dziennie przez cztery tygodnie.
U wszystkich badanych zaobserwowano poprawę gojenia nadżerek, zmniejszenie liczby nowych pęcherzy i bolesności błony śluzowej, a badania immunofluorescencyjne wykazały częściową odbudowę ekspresji kolagenu typu VII – białka, którego niedobór leży u podłoża tej postaci choroby.
Czym jest kolagen VII i dlaczego ma znaczenie w leczeniu?
Kolagen VII to białko, które zakotwicza naskórek w skórze właściwej. W ciężkiej postaci dystroficznej EB organizm wytwarza go za mało albo wcale, dlatego warstwy skóry rozdzielają się przy najmniejszym tarciu. To nie jest problem gojenia, tylko brak elementu konstrukcyjnego.
Najciekawszy wynik badania nad gentamycyną dotyczy właśnie tego białka. Poza poprawą gojenia nadżerek i zmniejszeniem bolesności zaobserwowano u wszystkich badanych częściowy powrót ekspresji kolagenu VII. Oznacza to, że leczenie nie tylko łagodziło objawy, ale wpłynęło na przyczynę: organizm zaczął ponownie wytwarzać brakujące białko.
To wynik z małej grupy i dotyczy błony śluzowej jamy ustnej, nie całej skóry. Nie jest to lek na EB ani metoda dostępna rutynowo – jest to obserwacja, która wskazuje kierunek dalszych badań. O zastosowaniu jakiegokolwiek leczenia decyduje lekarz prowadzący.
Serce pacjentów z EB
W literaturze opisywano powikłania sercowe u pacjentów z ciężkimi postaciami EB, w tym kardiomiopatię rozstrzeniową i aortopatię. Zespół dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyny Osipowicz przeanalizował wyniki badań echokardiograficznych 23 polskich pacjentów z EB (średni wiek 17,3 roku) i porównał je z grupą 20 zdrowych osób.
W badanej grupie nie stwierdzono żadnego przypadku kardiomiopatii rozstrzeniowej ani aortopatii – stwierdzono jeden przypadek dwupłatkowej zastawki aortalnej. Analiza parametrów rozkurczowych lewej komory wykazała jednak nieznacznie wyższą prędkość fali A oraz niższe wartości prędkości E’ pierścienia mitralnego w grupie EB niż u osób zdrowych, co może sugerować dyskretnie wolniejsze rozluźnianie mięśnia lewej komory.
Autorzy podkreślają, że choć większość pacjentów z EB nie ma objawów kardiologicznych, wyniki uzasadniają wykonywanie planowych, przesiewowych badań echokardiograficznych – w tym oceny funkcji skurczowej i rozkurczowej lewej komory – by wykryć ewentualne nieprawidłowości, zanim staną się widoczne klinicznie.
Co dokładnie pokazały badania serca?
Przebadano echokardiograficznie 23 osoby z pęcherzowym oddzielaniem naskórka, w tym 14 kobiet, o średniej wieku 17,3 roku. Badania wykonano w latach 2017-2019 i porównano z grupą osób zdrowych. Najważniejszy wynik jest uspokajający: nie stwierdzono ani jednego przypadku kardiomiopatii rozstrzeniowej, czyli powikłania, którego w tej chorobie obawiano się najbardziej.
Wykryto jeden przypadek dwupłatkowej zastawki aortalnej, czyli wady wrodzonej niezwiązanej z EB. Analiza parametrów napełniania lewej komory pokazała natomiast subtelne różnice wobec osób zdrowych, które mogą wskazywać na nieco wolniejsze rozkurczanie się mięśnia sercowego. Autorzy wprost piszą, że to wymaga dalszych badań.
Co łączy te trzy prace?
Wszystkie trzy pokazują, że pęcherzowe oddzielanie naskórka to nie jest choroba samej skóry. Pierwsza opisuje, jak bardzo różny przebieg może dać defekt jednego genu. Druga dotyczy jamy ustnej i odżywiania. Trzecia sprawdza serce. Razem układają się w obraz choroby, która wymaga opieki kilku specjalistów naraz.
Dla Pacjenta i jego bliskich oznacza to konkretną rzecz: rozpoznanie EB nie kończy się na dermatologii. Potrzebna bywa współpraca ze stomatologiem, kardiologiem i genetykiem, a plan kontroli ustala się indywidualnie, zależnie od postaci choroby i wieku.
Gdzie przeczytać te prace?
Wszystkie trzy ukazały się w czasopiśmie Postępy Dermatologii i Alergologii i są dostępne publicznie w otwartym repozytorium PMC. W dwóch z nich dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyna Osipowicz jest pierwszą autorką.
- Mutacje genu KRT1, PMID 35126011: PubMed · pełny tekst w PMC
- Gentamycyna w leczeniu nadżerek jamy ustnej, PMID 35126004: PubMed · pełny tekst w PMC
- Badania echokardiograficzne, PMID 33603603: PubMed · pełny tekst w PMC
Pozostałe prace Pani Doktor zebraliśmy na stronie publikacje naukowe.
FAQ
Czy pęcherzowe oddzielanie naskórka zawsze wygląda tak samo?
Nie. Badanie zespołu dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyny Osipowicz na czterech pacjentach z mutacjami tego samego genu (KRT1) pokazało bardzo różne obrazy kliniczne – od łagodnych, sporadycznych pęcherzy bez rybiej łuski po ciężkie uszkodzenie bariery naskórkowej. To pierwszy opisany przypadek rodzinnej postaci EB simplex związanej z mutacją tego genu.
Jak leczy się nadżerki w jamie ustnej przy EB?
W badaniu z udziałem czterech pacjentek z ciężką dystroficzną postacią EB, płukanie jamy ustnej 0,3% roztworem gentamycyny dwa razy dziennie przez cztery tygodnie przyniosło poprawę gojenia nadżerek, zmniejszenie liczby nowych pęcherzy oraz częściową odbudowę kolagenu typu VII w błonie śluzowej.
Czy EB zwiększa ryzyko chorób serca?
W badaniu echokardiograficznym 23 polskich pacjentów z EB nie stwierdzono kardiomiopatii rozstrzeniowej ani aortopatii, choć to powikłania opisywane w literaturze przy ciężkich postaciach choroby. Zaobserwowano jednak subtelne różnice w rozkurczu lewej komory serca w porównaniu do osób zdrowych, co – zdaniem autorów – uzasadnia regularne badania przesiewowe serca u pacjentów z EB, mimo braku objawów.
Czy EB jest chorobą genetyczną?
Tak. Pęcherzowe oddzielanie naskórka jest rzadką genetyczną chorobą skóry, dziedziczoną autosomalnie recesywnie lub dominująco, w zależności od podtypu. Pełna klasyfikacja podtypów EB i ich dziedziczenia wykracza poza zakres trzech publikacji, na których oparty jest ten artykuł.
Słowniczek pojęć z tej strony
Badanie zeskrobin naskórka
Badanie próbki naskórka pod mikroskopem, które pozwala zobaczyć pasożyta i potwierdzić zakażenie.
Badanie genetyczne (NGS)
Badanie genetyczne nowej generacji. Z pobranej próbki krwi izoluje się DNA, a następnie analizuje wybrane geny pod kątem wariantów patogennych.
Choroba Morgellonów
Choroba Morgellonów to kontrowersyjne, nadal słabo poznane schorzenie, w którym Pacjenci zgłaszają m.in. uczucie pełzania pod skórą, świąd oraz nietypowe zmi…
Zobacz wszystkie 198 pojęć w słowniku ↗
Podejrzewasz u siebie lub bliskiej osoby pęcherzowe oddzielanie naskórka? Umów konsultację dermatologiczną w OK CLINIC Klinika Osipowicz – diagnostyka EB wymaga specjalistycznej wiedzy i doświadczenia.
| Konsultacja dermatologiczna | od 400 zł |
| Konsultacja dermatologiczna + dermatoskopia (pełna) | od 720 zł |
Umów wizytę Zadzwoń: 22 123 03 33 
Rezerwuj w Booksy
Ceny pozostałych konsultacji znajdziesz w cenniku. Klinika prowadzi też rekrutację do badania klinicznego EB dla dorosłych.
OK CLINIC Klinika Osipowicz · ul. Bartycka 24B/U1, Warszawa Mokotów
