Czy łysienie jest dziedziczne? Co wiadomo o genach

Nie ma jednego „genu łysienia”

Łysienie androgenowe polega na miniaturyzacji mieszków włosowych: faza wzrostu skraca się, faza spoczynku wydłuża, a włosy terminalne stopniowo przekształcają się w cienkie włosy meszkowe. Przez dziesięciolecia badania koncentrowały się na metabolizmie androgenów, ponieważ już ponad 80 lat temu opisano, że podawanie androgenów wywołuje charakterystyczny wzorzec łysienia.

Obraz, jaki daje współczesna genetyka, jest znacznie bardziej złożony. Analizy obejmujące ponad 250 tysięcy mężczyzn pozwoliły wskazać ponad 350 regionów genomu powiązanych z łysieniem androgenowym, a w ich obrębie ponad 600 niezależnych czynników ryzyka. Nie chodzi więc o jeden gen, tylko o kombinację wielu wariantów, z których każdy dokłada niewielką część ryzyka.

Po kim się dziedziczy?

Popularne przekonanie każe patrzeć na dziadka ze strony matki. Ma ono częściowe uzasadnienie: jeden z najlepiej udokumentowanych regionów związanych z łysieniem androgenowym, obejmujący gen receptora androgenowego, leży na chromosomie X, a ten mężczyźni dziedziczą zawsze po matce.

To jednak tylko fragment obrazu. Skoro w grę wchodzi kilkaset niezależnych czynników rozsianych po całym genomie, predyspozycja pochodzi od obojga rodziców. Brak łysienia w rodzinie nie wyklucza więc problemu, a jego obecność nie przesądza, że wystąpi ono u kolejnego pokolenia i w tym samym wieku.

Wczesne łysienie bywa sygnałem, że warto sprawdzić coś jeszcze

Łysienie androgenowe jest dziś opisywane nie tylko jako choroba poligenowa, ale też wieloczynnikowa. Wykazano jego związek – zwłaszcza przy wczesnym początku – z zespołem metabolicznym, chorobami sercowo-naczyniowymi, insulinoopornością i zaburzeniami lipidowymi.

Rolę odgrywają także czynniki immunologiczne, nasilony stres oksydacyjny oraz zmiany w mikrobiomie skóry głowy, które współtworzą mikrośrodowisko sprzyjające miniaturyzacji mieszków. Dla Pacjenta wniosek jest praktyczny: wczesne, szybko postępujące łysienie warto potraktować jako powód do sprawdzenia parametrów metabolicznych, a nie wyłącznie jako problem estetyczny.

Łysienie plackowate – tu genetyka wygląda inaczej

Łysienie plackowate jest chorobą autoimmunologiczną, w której układ odpornościowy przestaje rozpoznawać mieszki włosowe jako własne. Udział czynników dziedzicznych jest tu wyraźny: ponad 17% Pacjentów ma co najmniej jednego chorującego krewnego, a zgodność zachorowań u bliźniąt jednojajowych sięga 55%.

Szczególne znaczenie ma zmienność w obrębie układu zgodności tkankowej HLA, odpowiadającego za prezentację antygenów. Badania wykazały też powiązania łysienia plackowatego z innymi chorobami autoimmunologicznymi: cukrzycą typu 1, reumatoidalnym zapaleniem stawów, toczniem rumieniowatym układowym i atopowym zapaleniem skóry. To dlatego Pacjent z łysieniem plackowatym wymaga oceny szerszej niż sama skóra głowy. Więcej o łysieniu plackowatym.

Łysienie czołowe bliznowaciejące w rodzinie

Osobnego omówienia wymaga łysienie czołowe bliznowaciejące, odmiana liszaja płaskiego mieszkowego. W literaturze opisano kilkanaście rodzin, w których choroba wystąpiła u kilku osób, najczęściej w parach matka-córka lub między siostrami. Badania wskazują na związek z wariantami genów układu odpornościowego, choć rolę może odgrywać także wspólna ekspozycja na te same czynniki środowiskowe.

Praktyczne zalecenie płynące z tych obserwacji jest jednoznaczne: kobiety z rozpoznanym łysieniem czołowym bliznowaciejącym powinny poinformować córki o wczesnych objawach choroby. Wczesne rozpoznanie ma tutaj znaczenie, ponieważ w łysieniu bliznowaciejącym utrata mieszków jest nieodwracalna. Przeczytaj o łysieniu bliznowaciejącym.

Wrodzone zaburzenia włosów u dzieci

Odrębną grupę stanowią genotrichozy, czyli genetycznie uwarunkowane zaburzenia struktury, wzrostu lub różnicowania włosów. Część z nich prowadzi do braku owłosienia już w pierwszych miesiącach życia; dzieci rodzą się wtedy z delikatnym owłosieniem, które wypada i nie odrasta.

Zaburzenia te występują w postaci izolowanej albo jako element zespołów obejmujących także skórę, paznokcie i gruczoły. W tej grupie diagnostyka genetyczna ma realne znaczenie kliniczne: pozwala postawić rozpoznanie, umożliwia poradnictwo genetyczne dla rodziny, a w części przypadków otwiera drogę do terapii celowanych.

Czy warto zrobić test genetyczny na łysienie?

Dla najczęstszej postaci, czyli łysienia androgenowego – dziś nie. Wprawdzie opisano warianty wpływające na aktywność enzymu przekształcającego testosteron w dihydrotestosteron, a nawet na odpowiedź na leczenie, jednak dane te nie są wystarczające, by na ich podstawie personalizować terapię. Test nie zmieni więc postępowania, a wynik „podwyższonego ryzyka” nie mówi, kiedy i jak nasilone będzie łysienie.

Inaczej jest przy podejrzeniu rzadkiej choroby monogenowej, wrodzonych zaburzeń włosów u dziecka albo łysienia towarzyszącego zaburzeniom odporności. Tam badanie genetyczne, w tym panele genów i sekwencjonowanie nowej generacji, bywa badaniem rozstrzygającym i wymaga skierowania do genetyka klinicznego.

W codziennej praktyce trychologicznej rozpoznanie stawia się na podstawie wywiadu, badania skóry głowy i trichoskopii, a w uzasadnionych przypadkach badań krwi. Zobacz, jak prowadzimy terapię łysienia.