Grzybica paznokci – objawy, przyczyny i leczenie

Grzybica paznokci to jeden z najczęstszych problemów, z jakimi Pacjenci zgłaszają się do dermatologa i podologa. Przebarwiona, pogrubiała lub łamliwa płytka paznokcia rzadko wraca do normy sama. Zwlekanie z leczeniem zwykle wydłuża terapię. W tym artykule wyjaśniamy, jak rozpoznać grzybicę paznokci na różnych etapach. Omawiamy też jej przyczyny i metody leczenia dostępne dermatologowi.

Czym jest grzybica paznokci i co ją wywołuje?

Grzybica paznokci, czyli onychomikoza, to choroba płytki paznokciowej o charakterze infekcyjnym. Wywołują ją dermatofity, drożdżaki oraz grzyby pleśniowe. Infekcję rozpoznaje się częściej u dorosłych i osób starszych, natomiast u dzieci występuje ona zdecydowanie rzadziej.

Ze względu na warunki sprzyjające rozwojowi grzyba onychomikoza dotyczy częściej paznokci u stóp niż u rąk.

Jakie są przyczyny i czynniki ryzyka grzybicy paznokci?

Do zakażenia dochodzi zwykle przez kontakt grzybów z uszkodzoną płytką paznokcia lub skórą wokół niej. Grzyby te bytują w wilgotnym i ciepłym środowisku basenów, saun, szatni czy wspólnych pryszniców. Sprzyja temu noszenie obuwia po innych osobach oraz długie przebywanie stóp w wilgotnych, zamkniętych butach.

Większe ryzyko zachorowania dotyczy niektórych grup Pacjentów. U niektórych osób ryzyko wystąpienia infekcji grzybiczej jest większe. Ostateczną ocenę czynników ryzyka w konkretnym przypadku przeprowadza lekarz podczas konsultacji.

Jak wygląda grzybica paznokci w początkowym stadium?

We wczesnej fazie zmiana bywa niepozorna i łatwo ją zignorować, co opóźnia rozpoczęcie leczenia. Infekcje grzybicze kojarzą się przede wszystkim z żółtawym lub żółtobrunatnym zabarwieniem płytki.

Warto wtedy skonsultować zmianę z dermatologiem, zanim obejmie ona większą część paznokcia.

Jakie są pełne objawy i wygląd zaawansowanej grzybicy paznokci?

Pełny obraz grzybicy paznokci obejmuje żółte zabarwienie i pogrubienie płytki oraz jej łamliwość. Występuje też odklejanie się płytki od łożyska. Obraz kliniczny zależy też od stopnia zaawansowania infekcji. Onychomikozę dzieli się na kilka postaci zależnie od miejsca, w którym grzyb zaczyna się rozwijać.

Grzybica podpaznokciowa dalsza i boczna (DLSO) zaczyna się od dalszego brzegu i boków płytki, skąd postępuje do środka. Grzybica podpaznokciowa bliższa (PSO) rozwija się w okolicy wału paznokciowego, zwykle na paznokciach rąk. Odmiana powierzchowna (SWO) obejmuje całą powierzchnię płytki. Odmiana wewnątrzpłytkowa (EO) rozwija się wewnątrz paznokcia, przez co trudno rozpoznać jej wczesne stadium. Najbardziej zaawansowana jest postać dystroficzna (TDO), w której zmiany obejmują całą płytkę paznokciową. Zmiany grzybicze bywają mylone z onycholizą, czyli oddzieleniem płytki od łożyska. Onycholiza sama w sobie nie jest infekcją, ale może sprzyjać jej rozwojowi. Więcej o tym rozróżnieniu można przeczytać w artykule o onycholizie.

Czym różni się grzybica paznokci u nóg od grzybicy u rąk?

Grzybica paznokci u rąk i u nóg daje podobne objawy, ale występuje z różną częstością i w innym umiejscowieniu. Najczęściej infekcję diagnozuje się na paznokciach u stóp ze względu na warunki sprzyjające rozwojowi grzybów. Z kolei grzybica podpaznokciowa bliższa (PSO), obejmująca wał paznokciowy, rozwija się zwykle na paznokciach rąk.

Niezależnie od lokalizacji rozpoznanie i dobór leczenia powinien ustalać lekarz. Obraz kliniczny obu postaci bywa bowiem podobny do innych schorzeń płytki.

Czy grzybica paznokci jest zaraźliwa?

Grzybicę paznokci traktuje się jako infekcję zaraźliwą. Może przenosić się na inne osoby oraz na kolejne paznokcie tej samej osoby. Do przeniesienia dochodzi najczęściej przez bezpośredni kontakt lub pośrednio przez wspólne obuwie, ręczniki czy skarpety. Źródłem zakażenia bywają też powierzchnie w miejscach publicznych, takich jak baseny i szatnie.

Możliwe jest też samozakażenie, czyli przeniesienie grzyba z jednego paznokcia na pozostałe w trakcie pielęgnacji. Z tego względu w trakcie leczenia zaleca się używanie osobnego obuwia domowego i ręcznika do stóp.

Jak leczyć grzybicę paznokci – leki, lakiery i terapie?

Leczenie grzybicy paznokci rozpoczyna się zwykle od badania mykologicznego, które potwierdza obecność grzyba i pozwala dobrać odpowiednią terapię. Diagnozę potwierdza badanie mikrobiologiczne, czyli posiew lub wymaz z paznokcia, które wykonuje się w ramach szerszej diagnostyki dermatologicznej. W OK CLINIC Klinika Osipowicz rozpoznanie i kwalifikację do leczenia prowadzi dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyna Osipowicz.

Specjalistka dermatologii i wenerologii współpracuje przy tym z zespołem podologicznym.

W początkowej fazie infekcji stosuje się głównie preparaty miejscowe w postaci maści, sprayu lub pena, dostępne zwykle bez recepty. W ich składzie znajdują się substancje grzybobójcze, takie jak mikonazol, cyklopiroks czy amorolfina. Leczenie grzybicy paznokci wymaga systematyczności i trwa zazwyczaj długo, nawet do około 3 miesięcy. Zaawansowana grzybica paznokci u nóg i rąk zwykle wymaga włączenia leków na receptę oraz terapii doustnej. Terapię doustną prowadzi się w schemacie pulsowym, czyli z przerwami w przyjmowaniu leku. W niektórych przypadkach lekarz zaleca dodatkowo mechaniczne skracanie i oczyszczanie zgrubiałej płytki. Ułatwia to wnikanie leku miejscowego do głębszych warstw paznokcia. Pełny wynik leczenia ocenia się dopiero po odroście zdrowej płytki. Zależnie od wskazania oraz indywidualnej reakcji tkanek może to potrwać dłużej niż sam kurs leków.

Wskazówka z nagrania. W rozmowie o pracy zespołu dermatologa i podologa padało, że leczenie grzybicy paznokci zaczyna się od wymazu mykologicznego. Dopiero potem dobiera się terapię miejscową, doustną lub łączoną. Całe nagranie można obejrzeć w materiale o leczeniu wrastających paznokci i grzybicy.

Czy domowe sposoby na grzybicę paznokci są skuteczne?

Skuteczność domowych metod leczenia grzybicy paznokci nie jest potwierdzona w stopniu porównywalnym z lekami przeciwgrzybiczymi. Popularne bywają jednak olejek z drzewa herbacianego, ocet czy soda oczyszczona. Mogą co najwyżej wspierać higienę stóp, jednak nie powinny zastępować terapii farmakologicznej dobranej przez lekarza po badaniu mykologicznym.

Stosowanie wyłącznie domowych sposobów przy aktywnej infekcji grzybiczej zwykle opóźnia skuteczne leczenie i zwiększa ryzyko progresji zmian.

Co grozi przy nieleczonej grzybicy paznokci?

Nieleczona grzybica paznokci jest trudna do wyleczenia, a brak reakcji na pierwsze objawy może doprowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych. Zaniedbana infekcja postępuje, obejmując coraz większą powierzchnię płytki. Uszkodzona i pogrubiała struktura paznokcia sprzyja wtórnym zakażeniom bakteryjnym. Grzyb może też przenosić się na sąsiednie paznokcie oraz skórę stóp, co utrudnia i wydłuża późniejsze leczenie.

U osób z cukrzycą lub obniżoną odpornością zaniedbana grzybica paznokci stóp zwiększa dodatkowo ryzyko powikłań skórnych w obrębie stopy. Dlatego nie należy odkładać wizyty u dermatologa.

Jak zapobiegać grzybicy paznokci i jej nawrotom?

Profilaktyka opiera się przede wszystkim na ograniczeniu kontaktu stóp i dłoni z wilgotnym środowiskiem sprzyjającym rozwojowi grzybów. Warto nosić własne obuwie w miejscach publicznych, takich jak baseny, sauny czy siłownie. Należy też dbać o to, by skarpety i obuwie codzienne były suche i dobrze wentylowane.

Obuwie używane w trakcie aktywnej infekcji należy regularnie dezynfekować, aby ograniczyć ryzyko ponownego zakażenia po zakończeniu terapii. Istotna jest też indywidualna ocena czynników ryzyka, zwłaszcza u Pacjentów z cukrzycą lub obniżoną odpornością. U tych Pacjentów warto rozważyć regularne kontrole dermatologiczne. Pełną diagnostykę dermatologiczną, w tym badania mykologiczne, można zaplanować w ramach diagnostyki dermatologicznej w klinice.

Słowniczek pojęć z tej strony

Zobacz wszystkie 200 pojęć w słowniku ↗