Czerniak – fakty i mity o czerniaku

Czerniak to złośliwy nowotwór wywodzący się z melanocytów – komórek odpowiedzialnych za produkcję melaniny, czyli barwnika nadającego kolor skórze, włosom i tęczówkom oczu. Rozwija się w wyniku niekontrolowanego namnażania się zmienionych nowotworowo melanocytów. Najczęściej występuje w obrębie skóry, jednak może również pojawić się w innych miejscach, w których znajdują się melanocyty, m.in. w błonach śluzowych jamy ustnej i nosa, w obrębie gałki ocznej, a rzadziej w przewodzie pokarmowym, ośrodkowym układzie nerwowym czy innych strukturach organizmu.

Czerniak  – fakty i mity

Mimo że o czerniaku mówi się coraz więcej, wokół tej choroby nadal funkcjonuje wiele mitów. Część z nich może prowadzić do bagatelizowania objawów lub opóźnienia diagnostyki. Sprawdź, które informacje są prawdziwe, a które należy traktować jako błędne przekonania.

• Nie należy wycinać znamion, ponieważ może to uaktywnić raka.
  MIT. Usunięcie znamienia, które budzi podejrzenie onkologiczne, jest jedną z podstawowych metod diagnostyki i leczenia czerniaka. Prawidłowo wykonany zabieg nie powoduje „uaktywnienia” nowotworu. Podejrzane znamiona usuwa się chirurgicznie, najczęściej przy użyciu skalpela, aby zachować ich strukturę i umożliwić wykonanie badania histopatologicznego. To właśnie analiza mikroskopowa pozwala potwierdzić lub wykluczyć obecność komórek nowotworowych.
• Czerniak może pojawić się wyłącznie na skórze. MIT. Większość czerniaków rozwija się w obrębie skóry, jednak nowotwór może wystąpić również w innych miejscach, w których znajdują się melanocyty, czyli komórki produkujące melaninę. Należą do nich m.in. błony śluzowe jamy ustnej i narządów płciowych oraz gałka oczna. Szczególną postacią jest czerniak podpaznokciowy, który może objawiać się ciemnym podłużnym przebarwieniem pod paznokciem i bywa mylony np. z urazem lub grzybicą.
• Czerniak jest nieuleczalny.
  MIT. Czerniak wykryty we wczesnym stadium może być skutecznie leczony. W wielu przypadkach podstawową metodą terapii jest chirurgiczne usunięcie zmiany wraz z odpowiednim marginesem zdrowej tkanki. Rokowanie zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania choroby w momencie rozpoznania, dlatego regularna kontrola znamion i szybka diagnostyka mają ogromne znaczenie.
• Osoby bez znamion nie są zagrożone wystąpieniem czerniaka. MIT. Czerniak może rozwinąć się zarówno w obrębie istniejącego znamienia, jak i na wcześniej niezmienionej skórze. Brak znamion nie oznacza braku ryzyka zachorowania. Niezależnie od liczby znamion każdy powinien pamiętać o ochronie skóry przed promieniowaniem UV, regularnej obserwacji zmian skórnych oraz konsultacji dermatologicznej w przypadku pojawienia się niepokojących objawów.
• Czerniak nie musi pojawić się w miejscu istniejącego znamienia.
  FAKT. Znaczna część czerniaków rozwija się na skórze, która wcześniej nie wykazywała żadnych nieprawidłowości. Z tego powodu nie zaleca się profilaktycznego usuwania wszystkich znamion. Zmiany usuwa się przede wszystkim wtedy, gdy podczas badania dermatologicznego i dermatoskopowego lekarz stwierdzi cechy mogące sugerować ryzyko rozwoju nowotworu.
• Czerniak jest bardzo agresywny i potrafi dawać przerzuty we wczesnych stadiach.
  FAKT. Czerniak należy do nowotworów złośliwych o potencjalnie agresywnym przebiegu. Może rozprzestrzeniać się drogą naczyń limfatycznych i krwionośnych, prowadząc do powstania przerzutów m.in. w węzłach chłonnych, płucach, wątrobie, kościach czy mózgu. Ryzyko przerzutów zależy przede wszystkim od grubości i zaawansowania guza w momencie rozpoznania, dlatego wczesne wykrycie choroby znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie.

Jak zapobiec powstaniu czerniaka ?

• Należy unikać ekspozycji na światło słoneczne, zwłaszcza w dzieciństwie, połączonej z opalaniem i poparzeniem słonecznym.
• Wskazane jest noszenie ochronnych ubrań, okularów przeciwsłonecznych, kapeluszy z szerokimi rondami oraz unikanie słońca w czasie jego najsilniejszego działania – pomiędzy godz. 11.00 a 15.00.
• Zaleca się regularne stosowanie kremów z filtrami przeciwsłonecznymi. Należy podkreślić, że stosowanie filtrów nie zapobiega całkowicie posłonecznym uszkodzeniom tkanek. Paradoksalnie wręcz liczne badania wskazują, że stosowanie filtrów przeciwsłonecznych jest powiązane z wyższym ryzykiem wystąpienia czerniaka i nieczerniakowych raków skóry. Filtry opóźniają bowiem wystąpienie rumienia i objawów oparzenia skóry, zachęcając do przedłużonej i niekontrolowanej ekspozycji na słońce. Dają więc często złudne poczucie bezpieczeństwa. Pomimo umiejętnego stosowania filtrów, nawet kilkukrotnego w czasie przebywania na słońcu, należy jak najbardziej ograniczać czas ekspozycji na UV. Jest to jedyny skuteczny, jak do tej pory, sposób zapobiegania rozwojowi czerniaka.