Łojotokowe zapalenie skóry głowy – jak je rozpoznać i leczyć?

Łojotokowe zapalenie skóry głowy (ŁZS) to przewlekła i nawracająca choroba zapalna, w której na owłosionej skórze głowy pojawiają się zaczerwienienie, świąd oraz żółtawe, tłuste łuski. Rozpoznanie stawia dermatolog, zwykle na podstawie badania skóry głowy. Leczenie obejmuje preparaty przeciwzapalne, szampony lecznicze i leczenie podtrzymujące, ponieważ choroba ma tendencję do nawrotów.

Czym jest łojotokowe zapalenie skóry głowy?

Łojotokowe zapalenie skóry głowy to przewlekła choroba zapalna skóry, która rozwija się w obszarze bogatym w gruczoły łojowe, jakim jest owłosiona skóra głowy. Przebiega z okresami wyciszenia i zaostrzeń, a jej typowymi objawami są rumień, świąd oraz żółtawe, tłuste łuszczenie. Tym różni się od samego złuszczania naskórka, które Pacjenci nazywają łupieżem.

Łojotokowe zapalenie skóry należy do najczęstszych chorób skóry – stanowi nawet 10% wszystkich przypadków chorób skórnych. Zmiany mogą dotyczyć tylko owłosionej skóry głowy albo także innych partii ciała, m.in. twarzy, okolic uszu, pleców i klatki piersiowej. Przebieg choroby na całym ciele, a także jej postać u niemowląt, opisujemy w artykule o łojotokowym zapaleniu skóry u dzieci i dorosłych. W tym tekście skupiamy się wyłącznie na skórze głowy.

Z chorobą wiąże się też łupież. W rozmowie o łupieżu dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyna Osipowicz, specjalistka dermatologii i wenerologii, wyjaśnia, że jest on często następstwem łojotokowego zapalenia skóry głowy. Samemu łupieżowi, czyli widocznemu złuszczaniu skóry głowy, oraz pielęgnacji, która pozwala go kontrolować, poświęcamy osobny artykuł o łupieżu.

Jak wygląda łojotokowe zapalenie skóry głowy?

Łojotokowe zapalenie skóry głowy zaczyna się zwykle od błyszczącej skóry, ponieważ gruczoły łojowe wydzielają nadmiar łoju. Następnie pojawiają się zaczerwienione zmiany o nieregularnym kształcie, pokryte złuszczającym się naskórkiem, który łój zabarwia na żółtawy kolor. Zmianom często towarzyszą świąd lub pieczenie, a niekiedy także opuchlizna skóry.

Wykwity rumieniowo-złuszczające mogą pojawiać się również poza owłosioną skórą głowy – na skórze brwi, w okolicy fałdów nosowo-wargowych i za małżowinami usznymi. Nasilenie choroby jest różne: u części osób dotyczy ona tylko skóry głowy, u innych także dalszych partii ciała.

Zmiany bywają dobrze widoczne, dlatego dla wielu Pacjentów są źródłem zawstydzenia i obniżają poczucie własnej wartości. Łuszczenie skóry głowy, któremu towarzyszą zaczerwienienie i świąd, jest sygnałem, przy którym warto umówić konsultację dermatologiczną.

Skąd się bierze łojotokowe zapalenie skóry głowy?

Łojotokowe zapalenie skóry głowy wynika z kilku nakładających się zjawisk: nadmiernej aktywności gruczołów łojowych, nieprawidłowego składu łoju oraz nadmiernego i przyspieszonego rogowacenia naskórka. Skóra obfitująca w łój sprzyja przy tym rozrostowi drożdżaka Malassezia furfur (Pityrosporum ovale), co często prowadzi do rozwoju stanu zapalnego.

Znaczenie mają też zaburzenia mikrobiomu skóry. Mikrobiom to zespół bakterii i grzybów, które w warunkach fizjologicznych zasiedlają skórę, w tym owłosioną skórę głowy, i stanowią element jej bariery ochronnej. Zaburzenie jego równowagi opisuje się m.in. przy łojotokowym zapaleniu skóry. Więcej o tym piszemy w relacji z wykładu Pani Doktor o mikrobiomie skóry głowy.

ŁZS szczególnie często występuje u młodych ludzi w okresie dojrzewania oraz po czterdziestym roku życia i znacznie częściej dotyczy mężczyzn niż kobiet. Bardziej narażone są także osoby:

• z nadwagą lub otyłością,
• chorujące na cukrzycę,
• narażone na przewlekły stres i zmęczenie,
• chorujące na depresję lub alkoholizm,
• chorujące na chorobę Parkinsona,
• z obniżoną odpornością, w tym zakażone wirusem HIV.

Co nasila objawy łojotokowego zapalenia skóry głowy?

Objawy łojotokowego zapalenia skóry głowy nasilają czynniki, które pobudzają gruczoły łojowe i podrażniają barierę skórną, m.in. przewlekły stres, zmiany temperatury i wilgotności oraz źle dobrane kosmetyki – zbyt tłuste albo silnie odtłuszczające. Niekorzystnie działają również barwniki i konserwanty zawarte w kosmetykach oraz niewłaściwa codzienna pielęgnacja.

Wśród czynników nasilających chorobę wymienia się także nadmierne spożywanie alkoholu, zaburzenia odżywiania, zanieczyszczenia powietrza i nadmierne opalanie. Jednocześnie wzrost zachorowań obserwuje się jesienią i zimą, ponieważ skóra ma wtedy bardzo mało kontaktu ze słońcem.

Czym ŁZS skóry głowy różni się od łupieżu, łupieżu pstrego i łuszczycy?

Łojotokowe zapalenie skóry głowy różni się od samego łupieżu obecnością stanu zapalnego: oprócz złuszczania pojawiają się rumień, świąd i żółtawe, tłuste łuski. Łupież pstry wiąże się z drożdżakami z tego samego rodzaju Malassezia, ale daje odbarwione lub brązowawo-żółtawe plamy, najczęściej na tułowiu, a zmiana koloru nie wynika ze stanu zapalnego.

Gdy rozpoznanie budzi wątpliwości, lekarz musi odróżnić ŁZS m.in. od łuszczycy. W łuszczycy cykl odnowy naskórka, który w zdrowej skórze trwa około 28 dni, skraca się do około 3 lub 4 dni. Daje to srebrzyste łuski na rumieniowym podłożu, a choroba może dotyczyć nie tylko skóry, lecz także stawów i paznokci.

Objaw wspólny, czyli łuszcząca się i zaczerwieniona skóra, nie wystarcza do samodzielnego rozpoznania. O tym, z czym mamy do czynienia, decyduje lekarz po obejrzeniu skóry i zebraniu wywiadu. Więcej o łupieżu pstrym piszemy w artykule „Łupież pstry – jak rozpoznać?”, a pozostałe choroby zapalne skóry opisuje nasz przewodnik po chorobach skóry.

Jak lekarz rozpoznaje łojotokowe zapalenie skóry głowy?

Do rozpoznania łojotokowego zapalenia skóry głowy zwykle wystarcza badanie dermatologiczne, czyli obejrzenie skóry głowy, także w powiększeniu przy użyciu dermatoskopu lub trichoskopu. Lekarz pyta również o przebyte choroby i o choroby skóry w rodzinie. Gdy objawy nie pozostawiają wątpliwości, badanie jest bezbolesne i trwa od kilku do kilkunastu minut.

Trichoskopia polega na oglądaniu skóry głowy i włosów w powiększeniu od 10- do 70-krotnego i pokazuje stan bariery ochronnej oraz nasilenie stanu zapalnego. W wątpliwych sytuacjach lekarz może zlecić badanie mykologiczne, czyli pobranie tzw. zeskrobu ze skóry głowy. Jeśli trzeba odróżnić ŁZS od łuszczycy, wykonuje się badanie histopatologiczne kilkumilimetrowego wycinka skóry (biopsja); na wynik czeka się zwykle około dwóch tygodni. Po biopsji można od razu wrócić do codziennych zajęć.

Czasem diagnostyka obejmuje też badania krwi, m.in. w poszukiwaniu przyczyn obniżonej odporności, oraz analizę hormonalną. Część osób trafia z objawami ŁZS najpierw do trychologa – warto jednak wiedzieć, że łojotokowe zapalenie skóry jest chorobą dermatologiczną w ścisłym sensie, o czym piszemy w artykule „Trycholog – czym się zajmuje”.

Jak leczy się łojotokowe zapalenie skóry głowy?

Łojotokowe zapalenie skóry głowy leczy się przede wszystkim lekami przeciwzapalnymi stosowanymi miejscowo, m.in. glikokortykosteroidami, które stosuje się pod nadzorem lekarza, oraz innymi preparatami przeciwzapalnymi przepisanymi przez lekarza. Przy bardziej nasilonych objawach lekarz może włączyć doustne leki przeciwgrzybicze. Plan leczenia dobiera się indywidualnie po ocenie skóry głowy.

Na owłosionej skórze głowy ważną rolę odgrywają szampony lecznicze. W leczeniu zmian w tej okolicy korzysta się m.in. z pirytionianu cynku, dziegciu, ichtiolu lub siarki, a skórę głowy należy myć delikatnymi szamponami leczniczymi z dodatkiem substancji przeciwgrzybiczej. Program leczenia jest zwykle długotrwały i wymaga systematyczności, a tempo poprawy lekarz omawia podczas konsultacji.

Leczenie łojotokowego zapalenia skóry prowadzimy w OK CLINIC Klinika Osipowicz przy ul. Bartyckiej 24B/U1 w Warszawie. Zaczyna się ono od konsultacji dermatologicznej, podczas której lekarz ocenia zmiany i ustala postępowanie. Szczegóły opisujemy na stronie leczenia łojotokowego zapalenia skóry, a inne choroby skóry, którymi zajmujemy się w klinice, na stronie leczenia chorób skóry.

Dlaczego łojotokowe zapalenie skóry głowy wraca i jak wydłużyć okresy spokoju?

Łojotokowe zapalenie skóry głowy wraca, ponieważ jest chorobą przewlekłą, w której okresy wyciszenia objawów przeplatają się z zaostrzeniami. Dlatego postępowanie planuje się nie tylko na czas widocznych zmian, ale także na okresy, gdy skóra głowy wygląda dobrze, a leczenie podtrzymujące prowadzi się zgodnie z zaleceniami lekarza specjalisty.

Przedwcześnie zakończona terapia wiąże się z dużym ryzykiem nawrotu, nawet wtedy, gdy naskórek wydaje się już zdrowy. Pacjent powinien być więc nastawiony na długotrwałe i konsekwentne postępowanie. Właściwa, regularna pielęgnacja jest ważnym elementem zapobiegania nawrotom, ale przy nasilonych zmianach nie zastępuje leczenia prowadzonego przez dermatologa.

Praktyczne zasady pielęgnacji skóry głowy skłonnej do łupieżu, m.in. jak często stosować peeling i dlaczego nie warto sięgać po bardzo mocne szampony oczyszczające, opisujemy w artykule o łupieżu.

Słowniczek pojęć z tej strony

Zobacz wszystkie 198 pojęć w słowniku ↗