Łysienie telogenowe – dlaczego włosy wypadają po chorobie, porodzie albo stresie

Nagłe, rozlane wypadanie włosów rzadko zaczyna się w dniu, w którym dzieje się coś trudnego. Najczęściej pojawia się dwa do czterech miesięcy później – i właśnie ta zwłoka sprawia, że trudno połączyć jedno z drugim. Poniżej wyjaśniamy, na czym polega łysienie telogenowe, po czym je rozpoznać i kiedy warto zgłosić się do lekarza.

Na czym polega łysienie telogenowe?

Włos nie rośnie bez przerwy. Każdy mieszek włosowy przechodzi przez powtarzający się cykl: fazę wzrostu (anagen), krótką fazę przejściową (katagen) i fazę spoczynku (telogen), po której włos wypada, a na jego miejsce zaczyna rosnąć nowy. W zdrowej skórze głowy w fazie spoczynku znajduje się w danym momencie mniejszość mieszków, dlatego codzienna utrata włosów jest zjawiskiem normalnym i niezauważalnym – problemem staje się dopiero nadmierna utrata, około stu włosów dziennie lub więcej.

W łysieniu telogenowym ten rozkład się zaburza: pod wpływem czynnika obciążającego organizm znacznie większa niż zwykle część mieszków przedwcześnie przechodzi do fazy spoczynku. Ponieważ faza ta trwa kilka miesięcy, skutek – czyli masowe wypadanie – widać dopiero wtedy, gdy sama przyczyna często już nie działa. Stąd charakterystyczne opóźnienie i częste wrażenie, że włosy wypadają „bez powodu”.

Co najczęściej uruchamia łysienie telogenowe?

Czynnikiem wyzwalającym jest zwykle wydarzenie, które w krótkim czasie mocno obciążyło organizm. Do najczęściej opisywanych należą:

• Poród – wypadanie włosów w okresie poporodowym to jedna z najczęstszych postaci łysienia telogenowego, związana ze zmianą stężenia hormonów po ciąży.
• Gorączka i infekcje, w tym przebyte zakażenia przebiegające z wysoką temperaturą.
• Zabieg operacyjny, uraz lub znieczulenie ogólne.
• Silny lub długotrwały stres oraz zaburzenia snu.
• Restrykcyjna dieta i szybka utrata masy ciała, zwłaszcza połączona z niedoborem białka.
• Niedobory – przede wszystkim żelaza (z niską ferrytyną), a także witaminy D i cynku.
• Choroby tarczycy – zarówno niedoczynność, jak i nadczynność.
• Rozpoczęcie lub odstawienie niektórych leków, w tym hormonalnych.

Zdarza się też, że u jednej osoby nakłada się kilka czynników naraz – na przykład infekcja z gorączką w okresie dużego stresu i przy nierozpoznanym niedoborze żelaza. Dlatego ustalenie przyczyny bywa procesem, a nie pojedynczym pytaniem.

Jak rozpoznać, że to łysienie telogenowe?

Cechą wyróżniającą jest rozlany charakter wypadania. Włosów ubywa równomiernie z całej głowy, przez co przerzedzenie widać najpierw jako mniejszą objętość i węższy kucyk, a nie jako łysinę w konkretnym miejscu. Skóra głowy zwykle nie jest zmieniona zapalnie, nie ma bliznowacenia, a wypadające włosy mają na końcu jasne, drobne zgrubienie – tak wygląda korzeń włosa w fazie spoczynku.

Odróżnienie od łysienia androgenowego jest istotne, bo postępowanie jest w obu przypadkach inne. Łysienie androgenowe rozwija się powoli i według przewidywalnego wzorca – u kobiet jako poszerzenie przedziałka i przerzedzenie w okolicy czołowo-ciemieniowej, u mężczyzn jako cofanie się linii włosów i przerzedzenie na szczycie głowy. Łysienie telogenowe zaczyna się nagle, obejmuje całą głowę i w postaci ostrej ma tendencję do samoistnego ustępowania.

Warto też pamiętać, że obie postacie mogą występować równocześnie: epizod telogenowy potrafi ujawnić lub przyspieszyć wcześniej niezauważalne łysienie androgenowe. To jeden z powodów, dla których ocena wzrokowa we własnym lustrze bywa myląca.

Jak wygląda diagnostyka?

Postępowanie zaczyna się od wywiadu, w którym lekarz cofa się o kilka miesięcy przed początkiem wypadania – bo to tam zwykle leży przyczyna. Znaczenie mają przebyte choroby i gorączki, zabiegi, przebieg ciąży i porodu, zmiany w diecie i masie ciała, przyjmowane leki oraz obciążenia rodzinne.

Kolejnym krokiem jest trichoskopia, czyli oglądanie skóry głowy i włosów w powiększeniu. Badanie pozwala ocenić grubość i zróżnicowanie włosów, stan ujść mieszków oraz obecność cech typowych dla poszczególnych rodzajów łysienia – i właśnie ono najczęściej rozstrzyga, czy mamy do czynienia z postacią telogenową, androgenową, czy z ich współistnieniem.

Uzupełnieniem są badania krwi zlecane indywidualnie, najczęściej obejmujące morfologię krwi, poziom żelaza i ferrytyny, hormony tarczycy oraz witaminę D. Ich celem nie jest „sprawdzenie włosów”, tylko znalezienie odwracalnej przyczyny, którą da się leczyć. Pełny zakres postępowania diagnostycznego opisujemy na stronie diagnostyki łysienia.

Czy włosy odrosną?

W postaci ostrej, czyli trwającej krócej niż pół roku, rokowanie jest zwykle dobre: po ustąpieniu czynnika wyzwalającego mieszki wracają do normalnego cyklu, a włosy odrastają. Odrost bywa jednak niepozorny na początku – pojawia się jako krótkie, cienkie włosy przy linii czołowej, które łatwo wziąć za „puch” albo za nowe wypadanie.

Gdy nadmierne wypadanie utrzymuje się powyżej sześciu miesięcy, mówi się o postaci przewlekłej. Wtedy tym bardziej potrzebna jest diagnostyka, bo przyczyna albo nadal działa (na przykład nieuzupełniony niedobór lub nierozpoznana choroba tarczycy), albo obraz jest złożony i nakłada się na inny rodzaj łysienia.

Ważne jest też to, czego oczekiwać od kosmetyków. Szampony, odżywki i wcierki mogą poprawić kondycję łodygi włosa i komfort skóry głowy, ale nie usuwają przyczyny epizodu telogenowego. Jeśli podłożem jest niedobór żelaza albo zaburzenie hormonalne, to jego wyrównanie – a nie zmiana kosmetyku – decyduje o tym, czy wypadanie ustanie.

Jak wygląda postępowanie w klinice?

Punktem wyjścia jest konsultacja trychologiczna z trichoskopią, podczas której lekarz ustala rodzaj łysienia i decyduje, jakie badania są potrzebne. Dopiero po ustaleniu przyczyny omawiane są dalsze kroki – w łysieniu telogenowym najważniejsze jest usunięcie czynnika wyzwalającego i wyrównanie stwierdzonych niedoborów.

Jeśli obraz wskazuje na współistnienie innego rodzaju łysienia albo na potrzebę wsparcia odrostu, lekarz może zaproponować postępowanie zabiegowe – opisujemy je na stronach poświęconych leczeniu wypadania włosów oraz osoczu bogatopłytkowemu na włosy. Dobór metody zawsze poprzedza ocena lekarska, bo zabieg nie zastępuje leczenia choroby podstawowej, jeśli to ona odpowiada za utratę włosów.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

• Gdy nadmierne wypadanie utrzymuje się dłużej niż trzy miesiące.
• Gdy widać wyraźne przerzedzenie, poszerzony przedziałek albo znaczne zmniejszenie objętości włosów.
• Gdy wypadaniu towarzyszą zmiany na skórze głowy – zaczerwienienie, łuszczenie, świąd, bolesność, krostki.
• Gdy włosy wypadają miejscowo, w wyraźnie odgraniczonych ogniskach – to obraz wymagający innej diagnostyki niż łysienie telogenowe.
• Gdy dołączają inne objawy ogólne, takie jak przewlekłe zmęczenie, zmiana masy ciała czy zaburzenia miesiączkowania.

Wcześniejsza konsultacja ma tę przewagę, że pozwala uchwycić odwracalną przyczynę, zanim wypadanie przejdzie w postać przewlekłą – i oszczędza miesiące wydane na kosmetyki dobierane po omacku.