Łupież – skąd się bierze i jak się go pozbyć?

Łupież to widoczne złuszczanie skóry głowy, które często nie jest osobną chorobą, tylko następstwem łojotokowego zapalenia skóry głowy. Sprzyjają mu nasilony stres, niewłaściwa dieta i spanie z niedosuszonymi włosami. Ponieważ część osób ma do niego trwałą skłonność, celem postępowania jest utrzymanie problemu pod kontrolą, a nie jednorazowa kuracja.

Czym jest łupież i czy to osobna choroba?

Łupież rzadko jest osobną chorobą – częściej jest widocznym objawem tego, co dzieje się na skórze głowy. W rozmowie o łupieżu dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyna Osipowicz, specjalistka dermatologii i wenerologii, wskazuje, że jest on często następstwem łojotokowego zapalenia skóry głowy. Dlatego walka wyłącznie z samymi złuszczeniami często kończy się tym, że wracają.

Na owłosionej skórze głowy, podobnie jak na skórze całego ciała, żyje mikrobiom, czyli zespół bakterii i grzybów, które w warunkach fizjologicznych stanowią element bariery ochronnej skóry. Zaburzenie równowagi tej społeczności, określane jako dysbioza, opisuje się w dermatologii m.in. w kontekście łupieżu oraz łojotokowego zapalenia skóry. Więcej o tym zagadnieniu piszemy w relacji z wykładu Pani Doktor o mikrobiomie skóry głowy.

Skąd się bierze łupież na głowie?

Łupież na głowie pojawia się wtedy, gdy drożdżak naturalnie bytujący na skórze głowy znajduje dogodne warunki do namnażania, a dana osoba ma do tego indywidualną skłonność. Takie warunki tworzą m.in. nasilony stres, niewłaściwa dieta oraz nawyki, o których rzadko myśli się w kategoriach zdrowia skóry – najczęstszym przykładem jest chodzenie spać z niedosuszonymi włosami.

Drożdżakiem, o którym mowa, jest Malassezia furfur. Im więcej potu i łoju na skórze głowy, tym lepsze ma on warunki do rozwoju, natomiast mniej potu i łoju oznacza gorsze środowisko do namnażania, a więc mniej objawów.

Sama obecność drożdżaka nie wystarcza jednak, aby pojawił się łupież. Dermatolog dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyna Osipowicz porównuje to do łupieżu pstrego, który również wiąże się z drożdżakami z rodzaju Malassezia: spośród stu osób, które pójdą na siłownię, zachorują tylko dwie. Z łupieżem jest podobnie – są Pacjenci, którzy po prostu mają do niego skłonność. Całe nagranie, w którym Pani Doktor mówi również o wypadaniu włosów i chorobach skóry głowy, można obejrzeć na stronie „Wypadanie włosów – jak rozpoznać łysienie”.

Czym łupież różni się od łojotokowego zapalenia skóry głowy i łupieżu pstrego?

Łupież to przede wszystkim widoczne złuszczanie skóry głowy, natomiast łojotokowe zapalenie skóry jest przewlekłą chorobą zapalną. W łojotokowym zapaleniu skóry typowe są rumień, świąd oraz żółtawe, tłuste łuszczenie, a zmiany mogą obejmować także okolicę brwi, fałdy nosowo-wargowe i okolice za uszami. Objawy i leczenie tej choroby na skórze głowy opisujemy w artykule o łojotokowym zapaleniu skóry głowy.

Łupież pstry, mimo podobnej nazwy, jest inną chorobą. To powierzchowne zakażenie grzybicze skóry wywołane przez drożdżaki z rodzaju Malassezia, które daje odbarwione lub brązowawo-żółtawe plamy, najczęściej na tułowiu. Na owłosionej skórze głowy może wystąpić, jednak jest to lokalizacja mniej typowa. Jego rozpoznanie i leczenie opisujemy w osobnym tekście o łupieżu pstrym.

Łuszcząca się skóra głowy bywa także objawem innych chorób dermatologicznych, na przykład łuszczycy. Objaw wspólny nie wystarcza do rozpoznania – o tym, z czym mamy do czynienia, decyduje lekarz po obejrzeniu skóry i zebraniu wywiadu. Różnice między najczęstszymi chorobami skóry zebraliśmy w przewodniku po chorobach skóry.

Jak pozbyć się łupieżu?

Łupieżu u osób ze skłonnością zwykle nie da się pozbyć raz na zawsze, ale można go utrzymać pod kontrolą. Podstawą jest właściwa pielęgnacja: peeling skóry głowy raz w tygodniu oraz szampon działający na przyczynę, czyli na drożdżaka, a nie tylko zmywający widoczne złuszczenia. U osób, które zmagają się z łupieżem od lat, lekarz może dołączyć leczenie.

Specjalistka dermatologii i wenerologii dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyna Osipowicz mówi wprost, że łupieżu u osób ze skłonnością nie da się wyleczyć, ale stosując właściwą pielęgnację, można go kontrolować. Mówi o tym we fragmencie rozmowy od 70:40. Skoro skłonność zostaje, celem nie jest jednorazowa kuracja, tylko systematyczne postępowanie. Pomagają w tym m.in.:

• peeling skóry głowy stosowany raz w tygodniu, bez agresywnych produktów,
• szampon działający na drożdżaka, a nie tylko oczyszczający włosy,
• dokładne osuszanie włosów przed snem,
• w części przypadków metody ograniczające potliwość skóry głowy, które dobiera lekarz,
• dbanie o mikrobiom od wewnątrz, przez dietę i styl życia, co przekłada się na stan skóry gładkiej i owłosionej,
• korzystanie wyłącznie z własnej szczotki do włosów.

Ostatni punkt warto przekazać zwłaszcza nastolatkom. Szczotka do włosów jest przedmiotem osobistym, tak samo jak szczoteczka do zębów, ponieważ każdy ma własny mikrobiom skóry głowy i nie ma powodu się nim wymieniać.

Jakich błędów w pielęgnacji należy unikać przy łupieżu?

Częstym błędem przy problemach ze skórą głowy jest zbyt agresywna pielęgnacja, ponieważ uszkadza ona barierę ochronną skóry i może pogłębić problem, który sam w sobie byłby odwracalny. Dlatego dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyna Osipowicz przestrzega szczególnie przed produktami, które w mediach społecznościowych obiecują szybki efekt: mocnymi szamponami oczyszczającymi i peelingami stosowanymi przed każdym myciem.

Peeling pomaga, ale tylko stosowany rozsądnie. Jego częstotliwość i rodzaj preparatu najlepiej ustalić z lekarzem. W przypadku łojotokowego zapalenia skóry, które najczęściej stoi za łupieżem, chorobę nasilają ponadto niewłaściwa codzienna pielęgnacja oraz podrażnienia wywołane przez barwniki lub konserwanty zawarte w kosmetykach. Więcej o czynnikach nasilających tę chorobę piszemy w artykule o łojotokowym zapaleniu skóry u dzieci i dorosłych.

Kiedy z łupieżem należy zgłosić się do dermatologa?

Konsultacji dermatologicznej wymaga łupież, który utrzymuje się mimo zmiany pielęgnacji, wraca po każdej przerwie albo któremu towarzyszą świąd i zaczerwienienie skóry głowy. Lekarz oceni wtedy skórę głowy i ustali, czy wystarczy zmiana pielęgnacji, czy potrzebne jest leczenie, na przykład łojotokowego zapalenia skóry, które jest najczęstszym podłożem łupieżu.

Ocenie lekarskiej podlegają także przewlekłe zaczerwienienie, łuszczenie, świąd czy nadmierny łojotok skóry głowy u osób zgłaszających się z powodu wypadania włosów. Takie objawy mogą współistnieć z procesem prowadzącym do utraty włosów albo go nasilać. Samo stwierdzenie, że włosów jest mniej, nie jest jeszcze rozpoznaniem.

Z łupieżem, swędzeniem i łojotokiem skóry głowy można zgłosić się także na konsultację trychologiczną. Trzeba jednak pamiętać, że część problemów widocznych na skórze głowy to choroby dermatologiczne w ścisłym sensie, takie jak łojotokowe zapalenie skóry czy łuszczyca. W cytowanej wyżej rozmowie dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyna Osipowicz opisuje podział ról wprost: dermatolog stawia diagnozę, a trycholog wspiera leczenie. Czym zajmuje się trycholog i jak wygląda badanie skóry głowy, wyjaśniamy w artykule „Trycholog – czym się zajmuje”.

Jak wygląda leczenie łupieżu w klinice?

Leczenie łupieżu w klinice zaczyna się od oceny skóry głowy przez lekarza, często z wykorzystaniem trichoskopii, czyli oglądania skóry głowy i włosów w powiększeniu od 10- do 70-krotnego. Badanie jest bezbolesne i pokazuje stan bariery ochronnej oraz nasilenie stanu zapalnego, co pomaga lekarzowi dobrać dalsze postępowanie do przyczyny problemu.

U Pacjentów, którzy zmagają się z łupieżem od lat, lekarz sięga po leczenie ograniczające namnażanie drożdżaka oraz zmniejszające wydzielanie łoju. W części przypadków stosuje się również metody ograniczające wydzielanie potu, aby odciąć problem od jego podłoża. Gdy za łupieżem stoi łojotokowe zapalenie skóry, postępowanie obejmuje leczenie tej choroby, które opisujemy na stronie leczenia łojotokowego zapalenia skóry.

W OK CLINIC Klinika Osipowicz przy ul. Bartyckiej 24B/U1 w Warszawie łupież i łojotok skóry głowy leczymy w ramach konsultacji dermatologicznej i trychologicznej. Na pierwszej wizycie lekarz przeprowadza szczegółowy wywiad i badanie, a potem ustala indywidualny plan leczenia. Inne choroby skóry, którymi zajmujemy się w klinice, opisujemy na stronie leczenia chorób skóry.

Słowniczek pojęć z tej strony

Zobacz wszystkie 198 pojęć w słowniku ↗