Wysypka na dłoniach i stopach — poznaj rodzaje i przyczyny

Wysypka na dłoniach i stopach może mieć różny obraz kliniczny i objawy współistniejące. Powoduje ją wiele przyczyn, dlatego przed wdrożeniem odpowiedniego leczenia warto skonsultować się z lekarzem. Nieprawidłowy dobór stosowanych preparatów sprawi, że stan skóry tylko się pogorszy. Nie lekceważ tego objawu, ponieważ czasami świadczy o poważnej chorobie, nie tylko skórnej, ale także ogólnoustrojowej. Dowiedz się więcej na ten temat z naszego artykułu!

Jak może wyglądać wysypka?

Wysypka w zależności od rodzaju ma zróżnicowany wygląd. Czasami przyjmuje postać plamek i zaczerwienienia, w innych przypadkach tworzą ją grudki, krostki lub pęcherzyki. Jej kształt bywa nieregularny. Występuje na różnych częściach ciała — na przykład na dłoniach, stopach, nosie, brzuchu czy dekolcie. Niekiedy ma niewielką powierzchnię, w innych przypadkach zajmuje duży obszar lub z czasem zmienia swoje położenie — taki wyprysk nazywany jest wędrującym. To, jaką postać przyjmuje, w dużej mierze zależy od tego, jaka jest jej przyczyna.

Jakie objawy mogą towarzyszyć wysypce?

Najczęstszym objawem współistniejącym jest świąd, który nie tylko daje duży dyskomfort, ale jednocześnie sprzyja powstawaniu uszkodzeń skórnych sprzyjających stanom zapalnym, gdy pacjent nie jest w stanie powstrzymać się przed drapaniem. Nierzadko symptomem towarzyszącym jest również ból i uczucie pieczenia skóry. W niektórych schorzeniach wywołujących wysypkę mogą występować również dolegliwości neurologiczne, takie jak mrowienia i parestezje. Czasami towarzyszyć jej gorączka i inne dolegliwości związane z chorobą, która jest jej pierwotną przyczyną.

Jakie rodzaje wysypki można wyróżnić?

W nomenklaturze medycznej zmiany skóry i błon śluzowych o różnym obrazie klinicznym nazywane są osutką. Występować mogą w postaci miejscowej lub rozsianej jako osutka:

• plamista — jest płaska, ma inne zabarwienie niż skóra;
• grudkowa — małe wyniosłości, powodujące, że skóra jest nierówna w dotyku;
• plamisto-grudkowa — wyczuwalne w dotyku grudki współistniejące ze zmianą barwy skóry;
• pęcherzykowa — ma postać pęcherzyków wypełnionych płynem;
• krostkowa — tworzona przez krostki, które nie są zlokalizowane przy mieszkach włosowych;
• liszajopodobna — przypominająca liszaj płaski, o błyszczącej powierzchni.

Rodzaj wysypki jest charakterystyczny dla określonych jednostek chorobowych, dlatego jego właściwe rozpoznanie ułatwia dalszą diagnostykę.

Co jest najczęstszą przyczyną wysypki?

Wysypka jest charakterystycznym objawem dla chorób skórnych, ale obecna jest również przy niektórych schorzeniach ogólnoustrojowych. Zazwyczaj jej przyczynami są:

• skórne reakcje alergiczne, na przykład pokrzywka, wysypka polekowa i wyprysk kontaktowy;
• choroby zakaźne, takie jak ospa, odra, borelioza czy kiła;
• fotodermatozy związane z nadwrażliwością na promieniowanie słoneczne;
• choroby gruczołów potowych i łojowych — potówki czy trądzik;
• choroby ogólnoustrojowe — różyczka, rumień zakaźny, półpasiec, szkarlatyna, opryszczka.

W niektórych przypadkach, wysypka świadczy o poważnych chorobach i bywa pierwszym zauważalnym symptomem, dlatego nie powinno się jej lekceważyć. Jeśli ją zauważysz, koniecznie skonsultuj się z lekarzem.

Wysypka na dłoniach i stopach — czym może być wywołana?

W przebiegu niektórych chorób występuje charakterystyczna lokalizacja wysypki. Na dłoniach pojawia się w wyniku reakcji uczuleniowej spowodowanej kontaktem z określonym alergenem, na przykład z biżuterią, detergentami czy kosmetykami. Bywa również objawem chorób skórnych takich jak grzybica czy łuszczyca lub skutkiem nadmiernej aktywności gruczołów potowych. Jest typowym symptomem w niektórych chorobach zakaźnych, na przykład w bostonce.

Jak wygląda wysypka w przebiegu bostonki?

Objaw ten jest bardzo charakterystyczny — wysypka pojawia się na wewnętrznej stronie dłoni i ma postać nieregularnych plam, dlatego ma dużą wartość diagnostyczną. Bostonka to choroba, która dotyka głównie dzieci w wieku od 2 do 10 lat, jest zakaźna. Dużą ilość przypadków obserwuje się w żłobkach i przedszkolach. Wywołuje nie tylko wysypkę na dłoniach, ale również gorączkę, osłabienie i zapalenie jamy ustnej. Zwykle przemija samoistnie po kilku dniach i wraz z wyleczeniem zanika wysypka.

Co to jest dyshirydoza i jakie są jej przyczyny?

Choroba znana również jako potnica występuje dość często jako nawracające zapalenie skóry występujące na dłoniach oraz stopach. Wbrew nazwie, potnica nie jest wywoływana przez zwiększoną potliwość skóry, ale duże wydzielanie potu może sprzyjać tej chorobie. Zwiększone ryzyko jej wystąpienia pojawia się więc przy wysokich temperaturach oraz w przypadku noszenia zabudowanego, niewentylowanego obuwia.  Bezpośrednią przyczyną dyshirydozy mogą być alergie kontaktowe lub polekowe oraz zakażenie drobnoustrojami takimi jak bakterie czy grzyby. Niekiedy jest ona idiopatyczna, to znaczy nie ma jednoznacznego źródła pochodzenia.

Jakie są objawy potnicy?

Najbardziej charakterystycznym objawem są liczne, niewielkie grudki i pęcherze wypełnione płynem surowiczym lub ropnym, które występują głównie na podeszwach stóp oraz na palcach dłoni z wyjątkiem kciuka. Lokalizacja zmian jest charakterystyczna dla tej choroby i ułatwia jej rozpoznanie. W przypadku dużego nasilenia wyprysku zmiany mogą się ze sobą łączyć, tworząc duże i bolesne pęcherze. Zmianom towarzyszy świąd i dyskomfort wywoływany przez uszkodzenia skóry.  Na potnicę najczęściej zapadają na nią osoby w młodym i średnim wieku, praktycznie nie występuje u dzieci. Wystąpienie objawów zwykle następuje w okresie wiosennym lub letnim.

Wyprysk potnicowy — rozpoznanie

W przypadku podejrzenia potnicy niezbędna jest konsultacja z lekarzem pierwszego kontaktu lub dermatologiem. Do postawienia diagnozy konieczne jest przeprowadzenie szczegółowego wywiadu lekarskiego oraz oględziny zmian. Aby potwierdzić rozpoznanie, pobiera się wycinek skóry i poddaje go badaniu histopatologicznemu. Poprzez przeprowadzenie testów płatkowych wykluczyć należy również kontaktowy wyprysk wywołany reakcją alergiczną. W sytuacji, gdy zmiany obejmują tylko stopy, zleca się także badanie mykologiczne w celu wyeliminowania prawdopodobieństwa grzybicy.

Jak leczyć wyprysk potnicowy?

Leczenie rozpocząć należy od wyeliminowania lub chociaż ograniczenia czynnika wywołującego chorobę, na przykład poprzez przyjmowanie leków przeciwalergicznych. Do okresowej terapii miejscowej wykorzystuje się maści i kremy z antybiotykami lub glikokortykosteroidami. Istotna przy potnicy jest również właściwa pielęgnacja skóry, na przykład preparatami o właściwościach łagodzących, zawierających na przykład wyciągi z aloesu lub cynk.  Zmiany należy osuszać, a uszkodzenia skóry odkażać. Przy rozległych pęcherzach, zdarza się, że lekarz je nacina i wprowadza odpowiednie leki do ich wnętrza.

Wysypka alergiczna

Uczulenie  to najczęstsza przyczyna wysypki, która w tym przypadku ma postać różowych plam pokrytych krostkami. Może występować zarówno na dłoniach, stopach jak i innych częściach ciała i być objawem alergii:

• pokarmowej — pojawia się po spożyciu uczulającego składnika. U dzieci zazwyczaj są to produkty mleczne i jajka, z kolei u dorosłych orzechy, owoce morza i niektóre warzywa;
• kontaktowej — występuje po dotknięciu alergenu, zwykle reakcja następuje po kontakcie ze skórą środków czystości i kosmetyków, metali (na przykład niklu w biżuterii), barwników czy sierści zwierząt. Dłonie są zwykle bardziej narażone na kontakt, dlatego to na nich nierzadko pojawia się wysypka;
• polekowej — zdarza się, że jest skutkiem ubocznym stosowania niektórych antybiotyków i niesteroidowych leków przeciwzapalnych oraz leków zawierających kwas acetylosalicylowy takich jak aspiryna.

Wysypce alergicznej często towarzyszy silny świąd, który sprawia duży dyskomfort. W przypadku zadrapania skóry staje się podatna na powstawanie stanu zapalnego.

Grzybica dłoni i stóp

Wysypka w przypadku grzybicy zwykle jest grudkowa lub pęcherzykowa, z obecnym zaczerwienieniem. Zwykle zlokalizowana jest na palcach rąk lub stóp oraz na bocznych powierzchniach dłoni. Choroba poza skórą najczęściej atakuje również paznokcie. Objawy współtowarzyszące to pieczenie i swędzenie oraz nieprzyjemny zapach, które powodują znaczny dyskomfort.

W przypadku zakażeń grzybiczych charakter zmian może być zbliżony do objawów innych chorób skórnych, dlatego tak ważna jest diagnostyka różnicowa i przeprowadzanie badań mykologicznych. Rozpoznanie typu patogenu jest również bardzo istotne w kontekście leczenia — pozwala dobrać odpowiednią substancję czynną do rodzaju grzyba, który jest przyczyną dolegliwości. Postępowanie rozpoczyna się od stosowania miejscowych maści i żeli przeciwgrzybicznych, zawierających na przykład klotrimazol czy terbinafinę. W przypadku braku poprawy włącza się również farmakoterapię doustną.

Wyprysk atopowy

Jego przyczyną jest atopowe zapalenie skóry, które zwykle pierwsze objawy daje już w okresie dzieciństwa. W AZS występują charakterystyczne, czerwone plamy wywołujące silny świąd. Dodatkowo skóra jest przesuszona, ma skłonność do łuszczenia się, a obszar objęty wysypką bywa opuchnięty. W niektórych przypadkach powstają również pęcherze wypełnione krwią lub ropą. Jest to choroba uwarunkowana genetycznie, ale jej objawy nierzadko nasilają:

• ekspozycja na alergeny takie jak kurz,
• reakcja alergiczna na pokarm,
• określone warunki pogodowe,
• zmiany hormonalne,
• zaburzenia psychosomatyczne.

AZS należy odróżnić od przesuszenia skóry, które może być skutkiem zbyt częstego mycia rąk, kontaktu z detergentami czy substancjami chemicznymi lub przebywania w niskich temperatur. Diagnozę powinien postawić lekarz dermatolog. Leczenie w dużej mierze opiera się na odpowiedniej pielęgnacji skóry emolientowymi kosmetykami i unikaniu czynników, które pogarszają stan.

Jak leczy się wysypkę na dłoniach i stopach?

Najważniejsze jest postawienie odpowiedniej diagnozy i rozpoznanie przyczyny wyprysku. To od tego, co wywołuje wysypkę, zależy dalsze postępowanie mające na celu rozpoznanie ewentualnej choroby i wdrożenie właściwej terapii.

Chociaż wysypka czasami wydaje się błahym i mało znaczącym objawem, zdarza się, że świadczy o występowaniu poważnych chorób. Co więcej, wyprysk na dłoniach i stopach bywa wstydliwą dolegliwością, wprawiającą w dyskomfort w kontaktach z ludźmi. Dlatego jeśli zauważysz u siebie występowanie zmian skórnych opisanych w powyższym artykule, koniecznie skonsultuj się z lekarzem, który postawi diagnozę lub zaleci odpowiednie badania oraz wdroży dostosowane do przypadku leczenie.