Trądzik grzybiczy – skąd się bierze i jak go leczyć?

Drobne, swędzące krostki na czole, dekolcie lub plecach, które nie ustępują po preparatach przeciwtrądzikowych, mogą nie być trądzikiem. Jedną z możliwych przyczyn jest zapalenie mieszków włosowych związane z drożdżakami Malassezia, nazywane potocznie trądzikiem grzybiczym.

Czym właściwie jest trądzik grzybiczy?

To zapalenie mieszków włosowych wywołane przez drożdżaki z rodzaju Malassezia, a nie odmiana trądziku pospolitego. Stan zapalny rozwija się w obrębie struktur, z których wyrastają włosy. Sama nazwa jest potoczna i bywa myląca, bo sugeruje pokrewieństwo z trądzikiem, którego tu nie ma.

Drożdżaki Malassezia, dawniej określane jako Pityrosporum, wchodzą w skład naturalnego mikrobiomu skóry. Ich obecność sama w sobie nie oznacza choroby – do wzrostu wykorzystują lipidy obecne na powierzchni skóry. Problem pojawia się wtedy, gdy warunki sprzyjają ich namnażaniu w mieszkach i rozwojowi zapalenia. Te same drożdżaki opisujemy przy łojotokowym zapaleniu skóry głowy, gdzie skóra obfitująca w łój sprzyja ich rozrostowi.

Zmiany nie świadczą o niedostatecznej higienie. Mikrobiom skóry to zespół bakterii i grzybów, które w warunkach fizjologicznych stanowią element bariery ochronnej – dopiero zaburzenie równowagi tej społeczności otwiera drogę do zapalenia.

Jak wyglądają zmiany i gdzie się pojawiają?

Charakterystyczne są liczne, drobne grudki i krostki osadzone wokół mieszków włosowych, zwykle podobnej wielkości. Skóra sprawia wrażenie pokrytej równomiernym wysypem. Część zmian ma zaczerwienioną podstawę, a na szczycie bywa widoczna ropna treść. Ważną wskazówką jest świąd. Wykwity bywają rozsiane na dużej powierzchni, dlatego Pacjenci opisują je raczej jako wysyp niż pojedyncze krostki.

Wykwity najczęściej zajmują plecy, klatkę piersiową i ramiona. Na twarzy mogą występować na czole, przy linii włosów lub na brodzie. Świąd niekiedy nasila się po spoceniu. Drapanie prowadzi do dodatkowego podrażnienia, a po ustąpieniu zapalenia czasem pozostają ślady pozapalne – tym samym problemem zajmujemy się przy cerze trądzikowej, gdzie nierówny koloryt i ślady po zmianach wymagają osobnego postępowania.

Co sprzyja namnażaniu drożdżaków?

Malassezia dobrze rozwija się w środowisku ciepłym, wilgotnym i bogatym w lipidy. Dlatego zaostrzenia bywają związane z nasiloną potliwością oraz długim pozostawaniem w wilgotnej, obcisłej odzieży. Znaczenie mają też kosmetyki tworzące na skórze silnie okluzyjną warstwę, która utrudnia odparowywanie potu.

Do czynników sprzyjających należą również leki. Przy zapaleniu mieszków włosowych opisujemy postacie poinfekcyjne, które są następstwem przyjmowania glikokortykosteroidów. Osobną kwestią jest antybiotykoterapia: zmienia skład mikroorganizmów bytujących na skórze, a to może przesunąć równowagę mikrobiomu na korzyść drożdżaków. O lekach zaleconych przez lekarza decyduje lekarz – żadnego z nich nie odstawia się na własną rękę.

Czym trądzik grzybiczy różni się od trądziku pospolitego?

W trądziku pospolitym obok siebie występują zaskórniki, grudki, krostki i głębsze zmiany zapalne. Przy zapaleniu mieszków wywołanym przez Malassezia wykwity są bardziej jednolite, często swędzą, a zaskórniki nie są objawem charakterystycznym. To różnica, którą lekarz ocenia podczas badania skóry. Dla Pacjentki obie choroby mogą wyglądać niemal identycznie.

Mechanizm obu chorób też jest inny. W trądziku pospolitym problem wynika z nadmiernego rogowacenia ujść mieszków włosowych, namnażania bakterii Propionibacterium acnes, czynników hormonalnych i zapalnych oraz predyspozycji osobniczych. Nadmiar łoju, nazywanego sebum, zatyka pory i powoduje powstawanie niedoskonałości.

Obie choroby mogą współistnieć. Pacjent może mieć zaskórniki na nosie i brodzie, a jednocześnie swędzące krostki na czole lub plecach. Brak poprawy po antybiotyku jest wskazówką do ponownej oceny rozpoznania, ale sam nie potwierdza podłoża grzybiczego.

Jak dermatolog ustala rozpoznanie?

Lekarz ocenia wygląd i rozmieszczenie zmian oraz pyta o świąd, potliwość, dotychczasowe leczenie i okoliczności zaostrzeń. W różnicowaniu uwzględnia trądzik pospolity, bakteryjne zapalenie mieszków oraz wykwity związane ze stosowaniem leków. Najczęstszą przyczyną infekcyjną zapalenia mieszków są bakterie gronkowca, dlatego to rozpoznanie trzeba wykluczyć.

Rozpoznanie można uzupełnić badaniem materiału pobranego ze zmian. W grzybicy skóry głowy opisujemy badanie mykologiczne, w którym badanie bezpośrednie z użyciem KOH i posiew pozwalają potwierdzić obecność grzyba. Przy zmianach na skórze zasada jest ta sama: wynik ocenia się w kontekście objawów, bo drobnoustroje te występują także u osób bez dolegliwości. W wątpliwych przypadkach lekarz zleca biopsję – tak samo postępujemy przy diagnostyce dermatologicznej innych chorób skóry.

Rozpoznanie stawia lekarz. W OK CLINIC Klinika Osipowicz konsultacje dermatologiczne prowadzi dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyna Osipowicz, specjalistka dermatologii i wenerologii, oraz pozostali lekarze zespołu.

Na czym polega leczenie trądziku grzybiczego?

Podstawą są preparaty przeciwgrzybicze stosowane miejscowo, dobrane przez lekarza po rozpoznaniu. Przy zmianach rozległych, uporczywych lub nawracających dermatolog może rozważyć leczenie doustne – tak samo jak przy nasilonym łojotokowym zapaleniu skóry, gdzie włącza się doustne leki przeciwgrzybicze. Plan leczenia dobiera się indywidualnie po ocenie skóry.

Jeśli współistnieje trądzik pospolity, kuracja obejmuje obie choroby. Dotychczasowych preparatów nie trzeba automatycznie odstawiać – lekarz ocenia ich miejsce w dalszym leczeniu. W trądziku pospolitym stosuje się, zależnie od nasilenia zmian, retinoidy i antybiotyki miejscowe połączone z nadtlenkiem benzoilu, leczenie doustne, kwasy medyczne, fototerapię oraz laser frakcyjny.

Nawroty są możliwe, ponieważ leczenie nie usuwa Malassezia na stałe z mikrobiomu skóry. U części Pacjentów potrzebne jest okresowe postępowanie podtrzymujące oraz ponowna ocena czynników nasilających zmiany. Zabiegi kosmetologiczne, w tym zabiegi przeciwtrądzikowe, pracują nad widocznymi objawami i są uzupełnieniem leczenia, a nie jego podstawą – przy zmianach zapalnych rozstrzyga ocena lekarza.

Jak pielęgnować skórę na co dzień?

Podstawą jest łagodne oczyszczanie i prosta pielęgnacja, bez nadmiaru produktów. Do mycia twarzy lepiej wybrać delikatny żel lub emulsję bez drobinek peelingujących, rozprowadzać dłońmi i spłukiwać letnią wodą, bez szczoteczek i gąbek. Po osuszeniu skóry wystarczy lekki krem nawilżający, a rano preparat przeciwsłoneczny.

Przy zmianach na plecach i dekolcie znaczenie ma higiena po wysiłku fizycznym: prysznic, delikatne osuszenie ciała i sucha odzież. Warto ograniczyć tłuste balsamy oraz kosmetyki pozostawiające grubą, trudno zmywalną warstwę. Jeśli skóra jest podrażniona, rezygnuje się z peelingów i zawęża listę stosowanych produktów – przy łupieżu widać tę samą zależność: zbyt agresywna pielęgnacja pogłębia problem.

Pielęgnacja ma usuwać pot i zanieczyszczenia oraz zapewniać nawilżenie. Leczenie przeciwgrzybicze jest osobnym elementem postępowania i nie zastępuje go żaden kosmetyk.

Kiedy zgłosić się do dermatologa?

Wtedy, gdy swędzące krostki utrzymują się mimo zmiany pielęgnacji albo wracają po zakończeniu leczenia przeciwtrądzikowego. Sam wygląd wysypki nie wystarcza, żeby odróżnić zapalenie mieszków od innych chorób skóry, a leczenie dobrane do złego rozpoznania przedłuża problem. Zmian na skórze nie leczy się na własną rękę.

Powodem do konsultacji jest też nasilony świąd, zmiany rozprzestrzeniające się na kolejne okolice oraz brak poprawy po preparatach dostępnych bez recepty. Zakres badania i dalsze postępowanie ustala lekarz podczas konsultacji dermatologicznej.

Słowniczek pojęć z tej strony

Zobacz wszystkie 200 pojęć w słowniku ↗