Atopowe zapalenie skóry (AZS) to przewlekła, zapalna choroba skóry o wieloczynnikowym podłożu. W jej rozwoju znaczenie mają przede wszystkim predyspozycje genetyczne i zaburzenia bariery skórnej. Istotna jest również nieprawidłowa odpowiedź układu immunologicznego, a czynniki środowiskowe mogą dodatkowo nasilać objawy u części Pacjentów. Należą do nich między innymi alergeny.
AZS charakteryzuje się przede wszystkim uporczywym świądem, suchością skóry oraz zmianami zapalnymi. Choroba może dotyczyć osób w każdym wieku, jednak najczęściej rozpoczyna się w dzieciństwie. Często współwystępuje z innymi chorobami atopowymi, takimi jak alergiczny nieżyt nosa czy alergiczne zapalenie spojówek.
AZS wpływa na codzienny komfort życia i wymaga długoterminowego postępowania. Warto poznać jego przyczyny, objawy oraz dostępne sposoby łagodzenia dolegliwości.
Czym jest atopowe zapalenie skóry?
Atopowe zapalenie skóry to przewlekłe zapalenie wierzchniej warstwy skóry, które należy do egzem endogennych związanych z wrodzoną nadwrażliwością skóry. Źródłem choroby nie jest więc wyłącznie substancja pochodząca z zewnątrz. Tym różni się od egzemy kontaktowej wywołanej stycznością z konkretnym alergenem, a samo AZS ma charakter nawrotowy.
Choroba przebiega z okresami remisji i zaostrzeń, podczas których objawy stają się bardziej nasilone. W remisji natomiast objawy choroby wyciszają się. Dlatego postępowanie obejmuje długoterminową terapię i codzienną pielęgnację, której skóra potrzebuje również między zaostrzeniami. Pomaga ona utrzymać barierę naskórkową.
Na obraz choroby składają się zaczerwienienie, obrzęk oraz intensywny świąd skóry. Pojawiają się także suchość i łuszczenie, a niekiedy pęcherzyki oraz strupy. W zaawansowanych przypadkach występują rany i nadkażenia bakteryjne.
Zmiany najczęściej dotyczą twarzy, dłoni i stóp oraz zgięć stawów, mogą jednak obejmować całe ciało. Porównanie z pozostałymi postaciami wyprysku opisujemy w tekście o egzemie.
| Postać | Wiek | Gdzie zmiany | Jak wygląda skóra |
|---|---|---|---|
| Niemowlęca | od 2. miesiąca do 2. roku życia | policzki, czoło, owłosiona skóra głowy, tułów | rumieniowe, sączące się zmiany, grudki i strupy |
| Dziecięca | od 2. do 12. roku życia | zgięcia łokciowe i podkolanowe, nadgarstki, dłonie, szyja, kostki | sucha, pogrubiała, intensywnie swędząca; od drapania dochodzi do lichenizacji |
| Młodzieńcza i dorosłych | od okresu dojrzewania | twarz, szyja, dłonie, zgięcia dużych stawów | przesuszona, szorstka, podatna na pękanie; lichenizacja i przebarwienia pozapalne |


Jakie są przyczyny atopowego zapalenia skóry?
Atopowe zapalenie skóry ma wiele przyczyn, a duże znaczenie mają predyspozycje genetyczne. Nie da się wskazać jednego czynnika odpowiedzialnego za każdy przypadek choroby. Istotna jest nieprawidłowa reakcja immunologiczna na niewielkie dawki alergenów, których przenikanie ułatwiają zaburzenia bariery skórnej. Sprzyjają one również rozwojowi zmian zapalnych.
Badania wskazują na szczególnie ważną rolę czynników genetycznych. Związany z chorobą defekt sprawia, że skóra staje się bardziej narażona na alergeny, które łatwiej przedostają się do organizmu.
Znaczenie mają również warunki klimatyczne i zanieczyszczenie środowiska, a wysoka temperatura oraz zwiększona potliwość mogą nasilać objawy. To jeden z powodów, dla których warto obserwować okoliczności towarzyszące zaostrzeniom.


Co może zaostrzać objawy AZS?
Objawy AZS mogą nasilać pot i wysoka temperatura oraz detergenty, alergeny i stres. Znaczenie mają również podrażnienia mechaniczne i nieodpowiednio dobrane kosmetyki. U części Pacjentów zaostrzenia wiążą się z infekcjami lub kontaktem z alergenami pokarmowymi i wziewnymi. Drażniące ubrania oraz drapanie dodatkowo pogarszają stan skóry.
Ważnym elementem postępowania jest ograniczenie kontaktu z czynnikami nasilającymi dolegliwości, do których należą między innymi agresywne środki piorące. Problemem mogą być także nieprzewiewne ubrania i materiały drażniące skórę.
Stres u części Pacjentów przyczynia się do nasilenia stanu zapalnego, a towarzyszące mu zaostrzenie zmian może utrudniać codzienne funkcjonowanie. Nadmierne drapanie uszkadza barierę naskórkową i zwiększa ryzyko wtórnych zakażeń.
Nieodpowiednia dieta z dużą ilością cukru i żywności przetworzonej może osłabiać układ odpornościowy oraz nasilać objawy. Znaczenie poszczególnych czynników warto omówić podczas konsultacji.
Jakie objawy mogą wskazywać na atopowe zapalenie skóry?
Najbardziej charakterystyczne objawy AZS to uporczywy świąd, suchość oraz nawracające zmiany zapalne skóry. Podczas zaostrzenia skóra bywa zaczerwieniona i pokryta łuszczącym się naskórkiem. Wygląd zmian oraz ich lokalizacja zależą między innymi od wieku Pacjenta. Choroba przebiega przewlekle i obejmuje okresy zaostrzeń oraz remisji.
Do cech często współwystępujących z AZS należą podwyższone stężenie immunoglobuliny E (IgE) i dodatnie testy alergiczne. Obserwuje się również skłonność do nawracających zakażeń skóry. U części Pacjentów występuje nadwrażliwość na określone alergeny, a dolegliwości nasilają się pod wpływem stresu.
Może pojawiać się także rogowacenie przymieszkowe, czyli drobne, szorstkie grudki zlokalizowane wokół mieszków włosowych.
Niepokojące objawy wymagają konsultacji dermatologicznej, podczas której lekarz oceni zmiany, postawi rozpoznanie i dobierze odpowiednie postępowanie.
Gdzie najczęściej pojawiają się zmiany skórne?
Zmiany AZS często obejmują twarz i szyję oraz dłonie i zgięcia łokciowe i kolanowe. Ich rozmieszczenie zmienia się wraz z wiekiem Pacjenta. U niemowląt charakterystycznymi miejscami są policzki i owłosiona skóra głowy. U starszych dzieci oraz dorosłych częściej zajęte bywają zgięcia kończyn, w tym doły podkolanowe.
U niemowląt i małych dzieci zmiany mogą występować na twarzy oraz skórze głowy. W postaci niemowlęcej obejmują również czoło i tułów, a w cięższych przypadkach zajmują większą powierzchnię ciała.
U dzieci charakterystyczne są okolice zgięć łokciowych i podkolanowych. Zmiany mogą też pojawiać się na nadgarstkach i dłoniach oraz na szyi i kostkach. U dorosłych często dotyczą twarzy, szyi i zgięć dużych stawów.
Świąd i łuszczenie skóry głowy nie oznaczają automatycznie AZS. Podobne objawy występują między innymi przy łuszczycy oraz łojotokowym i kontaktowym zapaleniu skóry, a właściwe rozpoznanie pomaga dobrać odpowiednie postępowanie.
Jak atopowe zapalenie skóry zmienia się z wiekiem?
Obraz atopowego zapalenia skóry zmienia się wraz z wiekiem Pacjenta. Wyróżnia się postać niemowlęcą, dziecięcą oraz młodzieńczą i osób dorosłych. Różnią się one przede wszystkim lokalizacją oraz wyglądem zmian. U części dzieci objawy z czasem ustępują, natomiast u innych choroba utrzymuje się lub nawraca.
Postać niemowlęca
Postać niemowlęca występuje najczęściej między 2. miesiącem a 2. rokiem życia. Charakterystyczne są rumieniowe i sączące się zmiany, a także grudki oraz strupy. Zlokalizowane są głównie na policzkach i czole oraz na owłosionej skórze głowy i tułowiu.
W cięższych przypadkach zmiany obejmują większą powierzchnię ciała. U części dzieci objawy ustępują wraz z wiekiem, natomiast u innych utrzymują się lub powracają.
Wczesny początek AZS wiąże się z większym ryzykiem innych chorób atopowych, do których należą astma oskrzelowa i alergiczny nieżyt nosa.
Postać dziecięca
Postać dziecięca dotyczy najczęściej dzieci między 2. a 12. rokiem życia. Zmiany lokalizują się przede wszystkim w zgięciach łokciowych i podkolanowych. Mogą obejmować także nadgarstki i dłonie oraz szyję i kostki.
Skóra jest zwykle sucha, pogrubiała i intensywnie swędzi. Przewlekłe drapanie może prowadzić do lichenizacji, która oznacza pogrubienie skóry i wyraźniejsze uwidocznienie jej naturalnego rysunku.
Postać młodzieńcza i osób dorosłych
Ta postać występuje od okresu dojrzewania, a charakteryzuje ją przewlekły, nawrotowy przebieg z okresami zaostrzeń i remisji. Zmiany najczęściej obejmują twarz i szyję oraz dłonie i zgięcia dużych stawów.
Skóra jest przesuszona, szorstka i podatna na pękanie. Uporczywy świąd może znacząco obniżać komfort życia, a u części Pacjentów obserwuje się także lichenizację oraz przebarwienia pozapalne.
Jak lekarz rozpoznaje atopowe zapalenie skóry?
Rozpoznanie AZS opiera się na badaniu dermatologicznym i szczegółowym wywiadzie medycznym. Dermatolog lub alergolog ocenia wygląd zmian, ich lokalizację oraz nasilenie świądu. Pyta również o czas trwania dolegliwości i nawroty, a ważny jest też wywiad rodzinny dotyczący chorób atopowych. W razie potrzeby lekarz zleca dodatkowe badania.
Podczas konsultacji znaczenie ma występowanie AZS, astmy i alergicznego nieżytu nosa w rodzinie. Lekarz pyta również o choroby atopowe u samego Pacjenta, a rozpoznanie wymaga wykluczenia innych schorzeń o podobnych objawach.
W przeszłości stosowano kryteria Hanifina i Rajki, które dzieliły objawy na kryteria większe i mniejsze. Do najważniejszych cech AZS zalicza się:
- uporczywy świąd skóry;
- typowy wygląd oraz lokalizację zmian;
- przewlekły i nawrotowy przebieg;
- występowanie chorób atopowych u Pacjenta lub członków rodziny.
Dodatkowe badania mogą pomóc wykluczyć inne schorzenia, a ich zakres lekarz ustala podczas konsultacji.
Od czego zależy stopień ciężkości AZS i wybór leczenia?
Wybór leczenia AZS zależy od wieku Pacjenta, nasilenia objawów i rozległości zmian skórnych. Podczas wizyty lekarz ocenia również świąd oraz czas trwania dolegliwości. Bierze pod uwagę przewlekły i nawrotowy przebieg choroby. Takie informacje pomagają dobrać postępowanie do aktualnego stanu skóry i potrzeb Pacjenta.
Warto powiedzieć lekarzowi, czy świąd utrudnia zasypianie lub przerywa sen. Istotny jest również zakres zmian i ich wpływ na codzienny komfort.
Przy ciężkim przebiegu leczenie miejscowe może nie przynosić oczekiwanych efektów. W takiej sytuacji lekarz rozważa inne metody postępowania, które dobiera indywidualnie podczas konsultacji.
Jak wygląda leczenie atopowego zapalenia skóry?
Leczenie AZS służy odbudowie bariery skórnej, zmniejszeniu stanu zapalnego i łagodzeniu świądu. Podstawę stanowi codzienna pielęgnacja z wykorzystaniem emolientów, a podczas zaostrzeń lekarz może zalecić miejscowe preparaty przeciwzapalne. U wybranych Pacjentów stosuje się również fototerapię lub leczenie ogólne. Dobór metod zależy od przebiegu choroby.
W okresach zaostrzenia stosuje się miejscowe glikokortykosteroidy lub inhibitory kalcyneuryny, do których należą pimekrolimus i takrolimus.
Przy ciężkim przebiegu lekarz może wdrożyć leczenie ogólne, między innymi gdy terapia miejscowa nie przynosi oczekiwanej poprawy. Dostępne postępowanie obejmuje leki immunosupresyjne lub terapie biologiczne.
U części Pacjentów stosuje się dodatkowo leki przeciwhistaminowe w celu złagodzenia świądu, zwłaszcza gdy dolegliwości utrudniają sen.
Leczenie zawsze wymaga indywidualnego doboru, a odpowiednie postępowanie może pomagać kontrolować objawy. Może również wydłużać okresy remisji i poprawiać komfort życia, jednak choroba zachowuje przewlekły i nawrotowy charakter.
Dlaczego codzienna pielęgnacja i emolienty są tak ważne?
Emolienty nawilżają skórę, ograniczają utratę wody i wspomagają odbudowę naskórka. Ich regularne stosowanie stanowi podstawę pielęgnacji przy AZS, ponieważ bariera ochronna naskórka wymaga wsparcia również między zaostrzeniami. Codzienne nawilżanie skóry pomaga zmniejszać suchość oraz podrażnienia. Pielęgnacja pozostaje więc ważna także w okresach wyciszenia objawów.
Preparaty pielęgnacyjne należy dobierać do potrzeb skóry atopowej. Trzeba unikać kosmetyków z substancjami zapachowymi oraz silnych detergentów, które mogą podrażniać skórę.
Zaleca się krótkie, letnie kąpiele trwające około 10-15 minut. Następnie należy delikatnie osuszyć ciało i nałożyć preparat nawilżający. Regularność pielęgnacji ma znaczenie również wtedy, gdy zmiany są mniej widoczne.
Kiedy w AZS stosuje się leczenie światłem?
Fototerapia może stanowić uzupełnienie leczenia AZS u wybranych Pacjentów, a wykorzystuje się w niej promieniowanie UVB lub UVA. O wyborze tej metody decyduje lekarz po ocenie przebiegu choroby. Naświetlanie jest jedną z metod stosowanych w leczeniu AZS. Plan terapii uwzględnia także pielęgnację oraz inne zalecone metody.
Leczenie światłem warto omówić podczas konsultacji dermatologicznej, podczas której lekarz oceni nasilenie objawów. Oceni również rozległość zmian oraz dotychczasowe postępowanie, a na tej podstawie dobierze dalsze leczenie.
Terapia UV jest częścią szerszego planu opieki nad skórą, w którym codzienna pielęgnacja pozostaje podstawą postępowania przy przewlekłym AZS.
Jak można łagodzić objawy AZS w domu?
Domowe postępowanie przy AZS obejmuje regularne nawilżanie skóry i ograniczanie kontaktu z czynnikami drażniącymi. Pomocne są krótkie, letnie kąpiele oraz delikatne osuszanie ciała. Znaczenie ma również wybór przewiewnych ubrań i łagodnych środków piorących. Ważne jest ograniczanie drapania, które pogłębia podrażnienia i uszkadza barierę naskórkową.
W codziennej pielęgnacji warto pamiętać o kilku zasadach:
- Stosuj regularnie preparaty przeznaczone do skóry atopowej.
- Po kąpieli delikatnie osusz ciało i nałóż emolient.
- Wybieraj przewiewną odzież, na przykład z bawełny.
- Pierz ubrania oraz pościel w łagodnych środkach piorących.
- Ograniczaj kontakt ze środkami chemicznymi i drażniącymi materiałami.
- Unikaj nadmiernego przesuszenia skóry.
U części osób chlorowana woda nasila suchość, dlatego po basenie należy dokładnie spłukać ciało wodą i zastosować emolient.
Sposoby domowe powinny wpisywać się w plan ustalony z lekarzem. Podczas konsultacji warto omówić codzienną pielęgnację oraz postępowanie w razie zaostrzenia.
Jak ograniczać ryzyko zaostrzeń atopowego zapalenia skóry?
Profilaktyka zaostrzeń AZS opiera się na regularnej pielęgnacji i unikaniu czynników nasilających objawy. Ważne jest ograniczanie przesuszenia skóry oraz kontaktu z drażniącymi kosmetykami i detergentami. Znaczenie mają również przewiewne ubrania i delikatne środki do prania. O skórę trzeba dbać także podczas remisji.
Warto zwracać uwagę na potliwość, wysoką temperaturę oraz podrażnienia mechaniczne. U części Pacjentów istotne są określone alergeny i czynniki stresogenne. Nie każdy kontakt z tym samym czynnikiem wiąże się jednak z identycznymi dolegliwościami. Obserwowanie własnych reakcji pomaga omówić problem podczas wizyty.
Edukacja Pacjenta jest częścią postępowania z przewlekłą chorobą, a lekarz wyjaśnia zasady codziennej pielęgnacji oraz działania potrzebne przy zaostrzeniu. Ważne jest stosowanie się do indywidualnych zaleceń.
Jak AZS wpływa na sen i jakość życia?
AZS może obniżać jakość życia przez uporczywy świąd i codzienny dyskomfort skóry. U części Pacjentów świąd utrudnia również sen, a stres bywa czynnikiem nasilającym stan zapalny i zmiany skórne. Podczas konsultacji warto więc omówić zarówno wygląd skóry, jak i wpływ dolegliwości na codzienne funkcjonowanie.
Zaburzenia snu i trudności związane ze świądem warto zgłosić lekarzowi, ponieważ to ważna część opisu dolegliwości.
Przy nasilonym swędzeniu elementem wsparcia może być psychoterapia. Potrzebę wsparcia psychologicznego można omówić podczas konsultacji, a plan postępowania powinien uwzględniać również codzienny komfort Pacjenta.
Czy AZS jest uleczalne i czy objawy mogą ustąpić?
Objawy AZS mogą z czasem ustępować, ale choroba ma przewlekły i nawrotowy charakter. U części dzieci dolegliwości łagodnieją wraz z wiekiem, natomiast u innych utrzymują się również w dorosłości. Okres bez widocznych zmian nie oznacza zakończenia pielęgnacji. Skóra nadal wymaga regularnej troski i indywidualnie dobranego postępowania.
Ustępowanie objawów może oznaczać ich znaczne złagodzenie lub całkowite wyciszenie. Nie u każdego Pacjenta przebieg wygląda jednak tak samo, a u części osób AZS pozostaje obecne także w wieku dorosłym.
Długoterminowe postępowanie ma pomagać w kontrolowaniu choroby. Tendencja do nawrotów oznacza potrzebę stałej pielęgnacji i dostosowywania terapii do stanu skóry.
Przy objawach atopowego zapalenia skóry można skonsultować się z dermatologiem w OK CLINIC Klinika Osipowicz. O dalszym postępowaniu decyduje lekarz po ocenie skóry i przebiegu choroby.
Słowniczek pojęć z tego artykułu
AZS
Skrót od atopowego zapalenia skóry. To przewlekłe zapalenie wierzchniej warstwy skóry, zaliczane do egzem endogennych.
Wyprysk (egzema)
Przewlekłe zapalenie skóry, które objawia się zaczerwienieniem, swędzeniem, suchością i pęcherzykami.
Egzema kontaktowa
Postać wywołana kontaktem z alergenem z zewnątrz – kosmetykiem, metalem, lateksem lub lekiem. Alergen pomagają wskazać testy płatkowe.
Egzema endogenna
Postać, której źródłem nie jest substancja z zewnątrz, lecz wrodzona nadwrażliwość skóry. To właśnie atopowe zapalenie skóry.
Lichenizacja
Pogrubienie skóry i wzmożone uwidocznienie jej rysunku. Powstaje w wyniku przewlekłego drapania.
Remisja i zaostrzenie
Naprzemienne okresy choroby: remisja to czas wyciszenia objawów, zaostrzenie – ich nasilenia. AZS ma przebieg nawracający, dlatego pielęgnacja jest potrzebna także wtedy, gdy skóra wygląda dobrze.
Zobacz wszystkie 211 pojęć w słowniku ↗
Najczęściej zadawane pytania
Poniżej znajdziesz krótkie odpowiedzi na pytania dotyczące atopowego zapalenia skóry. Obejmują one objawy, czynniki zaostrzające oraz przebieg diagnostyki. Możesz wrócić do nich przed konsultacją i przygotować własną listę pytań. Warto poruszyć podczas wizyty także kwestie pielęgnacji, codziennego komfortu oraz dotychczasowego leczenia.
Czym jest atopowe zapalenie skóry?
Co wywołuje i nasila AZS?
Jakie są objawy atopowego zapalenia skóry?
W jakich fazach przebiega AZS?
Jakie są główne kryteria rozpoznania AZS?
Czy atopowym zapaleniem skóry można się zarazić?
Czy emolienty stosuje się również bez zaostrzenia?
Czy fototerapia jest stosowana przy AZS?
Czy AZS może ustąpić z wiekiem?
Atopowe zapalenie skóry prowadzi się latami, a leczenie zmienia się wraz z nasileniem. W OK CLINIC Klinika Osipowicz lekarz ustala plan i pielęgnację.
| Konsultacja dermatologiczna | od 400 zł |
| Plan leczenia | ustalany indywidualnie podczas konsultacji |
Dowiedz się więcej o leczeniu chorób skóry →
Umów wizytę Zadzwoń: 22 123 03 33 Rezerwuj w Booksy
Ceny pozostałych zabiegów znajdziesz w cenniku. W razie wątpliwości zadzwoń – dobierzemy właściwy zabieg podczas rozmowy.
OK CLINIC Klinika Osipowicz · ul. Bartycka 24B/U1, Mokotów


Seria Atopis (Novaclear) z apteki bardzo dobrze się sprawdza przy AZS, u mnie praktycznie nie widać, że na to choruję,
Dla najmłodszych z AZS dobrze sprawdza się balsam emolientowy Atopigo. Doskonale pielęgnuje i szybko przynosi ulgę.