Wideodermatoskopia – na czym polega badanie znamion i kiedy je wykonać?

Wideodermatoskopia to badanie znamion, w którym lekarz ogląda zmiany skórne w powiększeniu nawet kilkudziesięciokrotnym, a obraz znamion zapisuje w systemie komputerowym. Dzięki temu przy kolejnej wizycie można porównać zdjęcia i wychwycić nawet subtelne różnice. Badanie, nazywane też mappingiem znamion, wykonuje lekarz dermatolog podczas konsultacji.

Czym jest wideodermatoskopia?

Wideodermatoskopia to cyfrowe badanie znamion, w którym lekarz ogląda skórę kamerą wysokiej rozdzielczości połączoną z optyką powiększającą, a obraz zmian archiwizuje w systemie komputerowym. W cennikach pojawia się też zapis „videodermatoskopia”, a potocznie badanie nazywa się mappingiem znamion. Pozwala ono porównywać wygląd tych samych zmian między wizytami.

Od klasycznej dermatoskopii różni się przede wszystkim powiększeniem i zapisem obrazu. Dermatoskop pokazuje znamię w powiększeniu około dziesięciokrotnym, natomiast wideodermatoskop pozwala obejrzeć je w powiększeniu nawet kilkudziesięciokrotnym. Mówi o tym dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyna Osipowicz, specjalistka dermatologii i wenerologii, w nagraniu o kontroli znamion: „Możemy również wykonać badanie wideodermatoskopowe, czyli zrobić tak zwany mapping znamion i obejrzeć je w dużo większym powiększeniu” (Kontrola znamion skórnych – dermatoskopia i wideodermatoskopia).

W OK CLINIC Klinika Osipowicz pracujemy systemem cyfrowego obrazowania skóry niemieckiego producenta FotoFinder. To samo urządzenie służy także do trichoskopii, czyli badania skóry głowy i włosów – opisujemy je na stronie FotoFinder – wideodermatoskopia i trichoskopia.

Kiedy zgłosić się na badanie znamion?

Na badanie znamion należy zgłaszać się minimum raz do roku, a częściej wtedy, gdy u Pacjenta lub jego bliskich występowały nowotwory, po oparzeniu słonecznym w czasie wakacji, przy jasnej karnacji oraz gdy znamię w krótkim czasie zaczęło się zmieniać. Takie zasady podaje dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyna Osipowicz w nagraniu o profilaktyce znamion.

Częstym powodem wizyty jest też ciąża. W tym czasie mogą pojawiać się nowe znamiona, a istniejące potrafią się powiększać – właśnie z takim problemem zgłosiła się Pacjentka pokazana we wspomnianym nagraniu. Zgłoszenia wymaga również każda zmiana, która szybko rośnie, zmienia kolor albo kształt, krwawi lub swędzi, a także nowe znamię, które wyróżnia się na tle pozostałych.

Zmianę budzącą wątpliwości diagnostyczne lekarz kwalifikuje do usunięcia. Gdy zaleca obserwację, odstęp kolejnych badań dobiera do liczby znamion, ich charakteru i czynników ryzyka, dlatego ostateczny plan obserwacji ustala dermatolog.

Dla kogo wideodermatoskopia całego ciała ma największy sens?

Wideodermatoskopia całego ciała ma największy sens u osób, które mają wiele znamion i chcą systematycznie kontrolować je wszystkie, a nie tylko jedną zmianę. Dokumentacja fotograficzna całej skóry pozwala śledzić zmiany w czasie i wychwycić różnice między wizytami, których nie da się zapamiętać ani opisać słowami.

Szczególnej obserwacji wymagają znamiona atypowe, czyli różniące się od typowych nieregularnym kształtem, niejednorodnym kolorem lub większym rozmiarem, a także znamiona dysplastyczne, które mogą wyglądem przypominać czerniaka. Ryzyko czerniaka zwiększają m.in. jasny fototyp skóry, skłonność do piegów, duża liczba znamion barwnikowych, występowanie czerniaka w rodzinie oraz częste oparzenia słoneczne, zwłaszcza w dzieciństwie. Szczególnej kontroli wymagają także osoby z obniżoną odpornością, m.in. po przeszczepach narządów lub stosujące leczenie immunosupresyjne. Więcej o rodzajach znamion piszemy w artykule o znamionach barwnikowych, a o objawach nowotworów skóry – w tekście Choroby nowotworowe skóry – objawy, rodzaje i leczenie.

Badanie jest dostępne jako ocena pojedynczej zmiany albo badanie całego ciała – o zakresie decyduje lekarz po wywiadzie. Podczas konsultacji ocenia on wszystkie znamiona i zmiany wskazane przez Pacjenta.

Jak przygotować się do badania znamion?

Do badania znamion należy przyjść bez opalenizny, ponieważ pod wpływem słońca znamiona potrafią się zmienić i ocena nie byłaby obiektywna. Trzeba też przygotować się na to, że lekarz obejrzy całą skórę, łącznie z okolicą anogenitalną. Samo badanie nie wymaga przygotowania medycznego, ale kilka praktycznych kroków ułatwia rzetelną ocenę.

Lekarka z naszej kliniki w nagraniu Badanie znamion – przygotowanie i zasada ABCDE prosi Pacjentów m.in. o to, by:

• wcześniej zapytać rodzinę, czy ktoś chorował na nowotwory skóry, ponieważ w gabinecie trudno to sobie przypomnieć,
• zmyć lakier lub zdjąć paznokcie hybrydowe, ponieważ ocena obejmuje także paznokcie, ręce i stopy,
• zdjąć biżuterię i zegarek, pod którymi może być ukryta zmiana,
• zmyć makijaż przed wizytą.

Jak przebiega wideodermatoskopia?

Wideodermatoskopia przebiega jako bezbolesne, nieinwazyjne oglądanie skóry, podczas którego lekarz przykłada głowicę urządzenia do kolejnych znamion i ogląda je w dużym powiększeniu. Obraz zmian zostaje zapisany w systemie komputerowym, dlatego przy następnej wizycie można porównać zdjęcia tych samych znamion i ocenić, czy któreś z nich się zmieniło.

Lekarz ocenia wszystkie znamiona i zmiany wskazane przez Pacjenta, a następnie klasyfikuje każdą z nich jako łagodną, wymagającą obserwacji albo wymagającą usunięcia. Wynik badania jest dostępny od razu, bez długiego oczekiwania. Lekarz ocenia też zmiany, które nie są znamionami barwnikowymi, takie jak brodawki łojotokowe czy włókniaki, ponieważ z zewnątrz potrafią wyglądać podobnie, a wymagają innego postępowania. Szerzej o badaniu dermatoskopowym, jego zakresie i wskazaniach piszemy na stronie dermatoskopia.

W OK CLINIC Klinika Osipowicz badanie wykonuje lekarz dermatolog w ramach konsultacji dermatologicznej. Rodzaje konsultacji z oceną znamion zestawiamy w cenniku konsultacji.

Na co zwracać uwagę między badaniami?

Między badaniami warto raz w miesiącu, w stałym dniu, obejrzeć własną skórę od góry do dołu, a przy plecach poprosić o pomoc bliską osobę. Pomaga w tym zasada ABCDE, którą posługują się także dermatolodzy. Najbardziej niepokojąca jest ewolucja zmiany, czyli szybki wzrost, zmiana koloru albo kształtu.

Zasada ABCDE obejmuje pięć cech:

• A – asymetria, gdy jedna połowa zmiany nie odpowiada drugiej,
• B – nieregularne, poszarpane lub rozmyte brzegi,
• C – niejednorodne zabarwienie, czyli kilka kolorów w obrębie jednej zmiany,
• D – średnica znamienia powyżej 6 mm,
• E – ewolucja, czyli zmiana wyglądu w czasie.

Spełnienie jednego lub więcej kryteriów to sygnał do konsultacji, a nie powód do niepokoju na zapas. Warto też pamiętać, że czerniak jest stosunkowo rzadkim nowotworem skóry, a najczęstszym jest rak podstawnokomórkowy. Wszystkie te zmiany, podobnie jak stany przednowotworowe, można wykryć w badaniu dermatoskopowym. Nowotwory skóry należą do najczęstszych nowotworów, ale wykryte odpowiednio wcześnie są w praktyce wyleczalne – właśnie dlatego regularna kontrola u dermatologa i samobadanie uzupełniają się, a nie zastępują.

Co się dzieje, gdy znamię trzeba usunąć?

Znamię zakwalifikowane do usunięcia wycina się chirurgicznie z odpowiednim marginesem zdrowej skóry, a materiał wysyła się na badanie histopatologiczne. Na wynik czeka się około 14 dni. Tylko wycięcie chirurgiczne pozwala ocenić tkankę pod mikroskopem, dlatego zmiany budzącej niepokój nigdy nie usuwa się laserem.

Wideodermatoskopia nie zastępuje badania histopatologicznego, ale pomaga podjąć decyzję, które znamiona usunąć, a które wystarczy obserwować. Nie każde znamię wymaga usunięcia – usuwanie wszystkich znamion profilaktycznie nie jest medycznie uzasadnione i nie eliminuje ryzyka czerniaka, który może rozwinąć się także na skórze niezmienionej. Laser lub elektrokoagulację stosuje się wyłącznie przy zmianach ocenionych wcześniej jako łagodne.

W nagraniu o kontroli znamion Pani Doktor pokazuje dwie metody usunięcia znamienia: wycięcie zmiany ze szwami oraz ścięcie styczne. Zabieg wykonuje się w znieczuleniu miejscowym, a szwy usuwa się zazwyczaj po upływie od 7 do 14 dni, w zależności od lokalizacji – skóra twarzy goi się szybciej niż skóra na nogach. Po wycięciu pozostaje blizna, która w ciągu kilku miesięcy zwykle blednie.

Przebieg zabiegu, gojenie i zalecenia po usunięciu zmiany opisujemy na stronie usuwanie znamion i pieprzyków, a metody usuwania znamion i brodawek – w artykule o sposobach na pozbycie się znamion skórnych i brodawek. Zmiany o brodawkowatej powierzchni, które również wymagają oceny dermatologa, omawiamy w tekście Brodawczak – jak wygląda, skąd się bierze i jak go usunąć.

Słowniczek pojęć z tej strony

Zobacz wszystkie 193 pojęcia w słowniku ↗