Nowotwory skóry należą do najczęściej występujących chorób nowotworowych, a ich rozwój często przebiega powoli i może być poprzedzony pojawieniem się zmian przednowotworowych. Wczesne rozpoznanie niepokojących objawów oraz regularna kontrola dermatologiczna pozwalają szybko wdrożyć odpowiednie postępowanie i znacząco zwiększają szanse na leczenie. Każda niegojąca się rana, zmieniające się znamię lub nowa, nietypowa zmiana skórna wymaga oceny przez specjalistę. Dowiedz się, jakie są najczęstsze rodzaje nowotworów skóry, jak rozpoznać pierwsze objawy oraz kiedy skonsultować zmianę ze specjalistą.
Basal cell carcinoma, czyli rak podstawnokomórkowy – co to jest?
Rak podstawnokomórkowy (Basal Cell Carcinoma, BCC) to najczęściej występujący nowotwór skóry, który rozwija się z komórek warstwy podstawnej naskórka. Ma charakter miejscowo złośliwy, co oznacza, że zazwyczaj rośnie powoli i rzadko daje przerzuty, jednak nieleczony może stopniowo naciekać oraz niszczyć okoliczne tkanki. Zmiany najczęściej pojawiają się na obszarach skóry szczególnie narażonych na działanie promieniowania UV, przede wszystkim na twarzy, uszach, skórze głowy, szyi oraz innych odsłoniętych częściach ciała. Rzadziej mogą występować również w miejscach nieeksponowanych na słońce.
Charakter miejscowej złośliwości oznacza, że wraz z upływem czasu guz może powiększać się i naciekać głębiej położone struktury, w tym tkanki miękkie, chrząstki, a w zaawansowanych przypadkach również kości. Dlatego mimo powolnego przebiegu choroby wczesna diagnostyka i leczenie mają duże znaczenie dla ograniczenia rozwoju zmiany. Rak podstawnokomórkowy najczęściej występuje u osób starszych oraz u osób z jasnym fototypem skóry, jednak może pojawić się również u młodszych Pacjentów, szczególnie przy dużej ekspozycji na promieniowanie UV. Do głównych czynników zwiększających ryzyko rozwoju BCC należą przede wszystkim:
- przewlekłe narażenie na promieniowanie słoneczne,
- częste oparzenia słoneczne,
- jasna karnacja,
- predyspozycje genetyczne,
- przewlekłe uszkodzenia skóry, takie jak blizny, przewlekłe stany zapalne czy miejsca narażone na stałe podrażnienia.
Szczególnie wysoką zachorowalność obserwuje się w regionach o dużym nasłonecznieniu, takich jak Australia, gdzie intensywna i długotrwała ekspozycja na promieniowanie UV stanowi istotny czynnik ryzyka rozwoju nowotworów skóry.
Objawy i rodzaje raka podstawnokomórkowego
W około 80% przypadków rak podstawnokomórkowy (BCC) rozwija się w obrębie skóry głowy i szyi, czyli miejsc szczególnie narażonych na przewlekłe działanie promieniowania UV. Zmiana często ma postać niewielkiego, wolno rosnącego guzka o perłowym lub półprzezroczystym wyglądzie, otoczonego charakterystycznym wałowatym brzegiem. Na jego powierzchni może pojawić się niegojąca się rana, nadżerka lub strupek, który okresowo odpada i ponownie się tworzy. Rak podstawnokomórkowy może przyjmować różne postacie kliniczne. Do najczęściej opisywanych należą:
- guzkowy rak podstawnokomórkowy – jest najczęstszą postacią BCC. Zwykle występuje na twarzy, szczególnie w okolicy nosa, czoła lub powiek. Przyjmuje postać perłowego, półprzezroczystego guzka z widocznymi drobnymi naczyniami krwionośnymi. W centrum zmiany może pojawić się niewielkie zagłębienie, nadżerka lub strupek,
- naciekający rak podstawnokomórkowy – charakteryzuje się bardziej agresywnym miejscowym przebiegiem. Zmiana może mieć postać owrzodzenia lub nacieku o słabo zaznaczonych granicach, który stopniowo zajmuje głębiej położone tkanki. Częściej występuje w okolicy nosa, kącika oka, uszu oraz fałdu nosowo-wargowego,
- powierzchowny rak podstawnokomórkowy – najczęściej pojawia się na tułowiu, plecach oraz kończynach. Ma postać dobrze odgraniczonej, rumieniowej plamy, która może być pokryta drobnymi strupami lub łuszczeniem. Ten typ zwykle rozwija się wolniej niż bardziej naciekające odmiany BCC,
- twardzinopodobny (sklerodermopodobny) rak podstawnokomórkowy – jest trudniejszy do rozpoznania, ponieważ może przypominać jasną, zanikową bliznę o niewyraźnych granicach. Na powierzchni zmiany mogą być widoczne drobne naczynia krwionośne. Najczęściej występuje w okolicy nosa, policzków oraz czoła,
- torbielowaty rak podstawnokomórkowy – rzadsza postać, która może przypominać miękką, półprzezroczystą grudkę lub guzek. Często lokalizuje się w okolicy powiek i oczodołu,
- barwnikowy rak podstawnokomórkowy – odmiana, w której zmiana zawiera zwiększoną ilość melaniny, dlatego może mieć brązowe, granatowe lub czarne zabarwienie. Ze względu na podobieństwo do znamion barwnikowych wymaga szczególnie dokładnej diagnostyki,
- mieszany rak podstawnokomórkowy – w obrębie jednej zmiany występują cechy kilku różnych typów BCC. W zależności od dominującego komponentu może wykazywać bardziej naciekający charakter.
Należy pamiętać, że każda niegojąca się rana, nowy guzek, zmiana, która powiększa się, krwawi lub zmienia swój wygląd, powinna zostać oceniona przez dermatologa. Wczesne rozpoznanie raka podstawnokomórkowego pozwala zwykle na efektywne leczenie i ograniczenie ryzyka miejscowego niszczenia tkanek.
Jak wygląda diagnostyka i leczenie raka podstawnokomórkowego?
Rozpoznanie raka podstawnokomórkowego opiera się przede wszystkim na ocenie klinicznej zmiany skórnej przez dermatologa. Lekarz podczas badania zwraca uwagę m.in. na wygląd, kształt, granice oraz charakterystyczne cechy zmiany. W wielu przypadkach pomocna jest dermatoskopia, czyli nieinwazyjne badanie z wykorzystaniem specjalnego urządzenia powiększającego obraz skóry. Pozwala ono dokładniej ocenić strukturę zmiany i odróżnić ją od innych schorzeń skóry. W przypadku zmian budzących wątpliwości lub wymagających potwierdzenia rozpoznania lekarz może wykonać biopsję skóry, czyli pobranie fragmentu zmiany do badania histopatologicznego. Analiza mikroskopowa pozwala jednoznacznie potwierdzić obecność komórek nowotworowych oraz określić typ raka podstawnokomórkowego.
Podstawową metodą leczenia BCC jest chirurgiczne usunięcie zmiany z niewielkim marginesem zdrowej skóry, co pozwala ograniczyć ryzyko pozostawienia komórek nowotworowych. Zakres zabiegu zależy m.in. od wielkości, lokalizacji oraz rodzaju histologicznego nowotworu. W wybranych przypadkach stosuje się również inne metody leczenia, takie jak radioterapia, która może być rozważana m.in. przy dużych zmianach, trudno dostępnej lokalizacji lub gdy leczenie chirurgiczne nie jest możliwe. W przypadku niektórych powierzchownych postaci raka podstawnokomórkowego lekarz może zalecić również leczenie miejscowe, np. preparaty zawierające imikwimod lub inne substancje stosowane w określonych wskazaniach. Rokowanie w przypadku raka podstawnokomórkowego jest zazwyczaj bardzo dobre, szczególnie gdy zmiana zostanie wykryta i leczona na wczesnym etapie. Należy jednak pamiętać, że BCC może mieć tendencję do nawrotów, dlatego po zakończonym leczeniu istotne są regularne kontrole dermatologiczne oraz samodzielna obserwacja skóry pod kątem nowych lub zmieniających się zmian.
Czym jest rak kolczystokomórkowy?
Rak kolczystokomórkowy (Squamous Cell Carcinoma, SCC) to złośliwy nowotwór skóry wywodzący się z komórek nabłonka płaskiego, które znajdują się m.in. w naskórku oraz błonach śluzowych. W przeciwieństwie do raka podstawnokomórkowego może wykazywać bardziej agresywny przebieg i w części przypadków prowadzić do powstawania przerzutów do węzłów chłonnych lub innych struktur organizmu. Zmiany najczęściej rozwijają się w miejscach przewlekle narażonych na działanie promieniowania UV, szczególnie na twarzy, uszach, dolnej wardze, skórze głowy, szyi oraz grzbietach dłoni. Rak kolczystokomórkowy może również pojawiać się w obrębie błon śluzowych, m.in. jamy ustnej, języka, okolicy narządów płciowych oraz w miejscach przejścia skóry w błony śluzowe.
SCC często rozwija się na podłożu zmian przednowotworowych, które z czasem mogą przekształcić się w nowotwór. Do najważniejszych stanów zwiększających ryzyko jego rozwoju należą m.in. rogowacenie słoneczne (aktyniczne), przewlekłe owrzodzenia skóry, długo utrzymujące się stany zapalne, blizny oraz choroba Bowena, czyli powierzchowna postać raka kolczystokomórkowego ograniczona do naskórka. Do głównych czynników ryzyka rozwoju SCC zalicza się przede wszystkim przewlekłą ekspozycję na promieniowanie UV, częste oparzenia słoneczne, jasny fototyp skóry, starszy wiek oraz obniżoną odporność organizmu. Szczególnie narażone są osoby po przeszczepach narządów, przyjmujące leki immunosupresyjne oraz Pacjenci poddawani leczeniu wpływającemu na funkcjonowanie układu odpornościowego. Najczęstszym punktem wyjścia raka kolczystokomórkowego jest rogowacenie słoneczne, które pojawia się na obszarach skóry regularnie eksponowanych na działanie słońca. Z tego względu istotną rolę w profilaktyce odgrywa:
- regularna ochrona przeciwsłoneczna,
- unikanie nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV,
- kontrola dermatologiczna zmian, które utrzymują się przez dłuższy czas lub zmieniają swój wygląd.
Jakie są raka kolczystokomórkowego?
Rak kolczystokomórkowy może przyjmować różne postacie kliniczne, dlatego jego wygląd nie zawsze jest taki sam. Zmiany mogą mieć formę szorstkiej, zrogowaciałej płytki, guzka, nacieku lub owrzodzenia. Charakterystyczne są często twarde nacieki u podstawy zmiany oraz wałowato uniesione, nieregularne brzegi. Powierzchnia zmiany może być pokryta strupem, ulegać rogowaceniu lub okresowo krwawić. W niektórych przypadkach Pacjenci zgłaszają również tkliwość, pieczenie lub świąd w obrębie zmienionej skóry. Wyróżnia się kilka odmian klinicznych raka kolczystokomórkowego, w tym:
- odmianę wrzodziejącą – charakteryzuje się powstawaniem głębokiego owrzodzenia, które może obejmować kolejne warstwy skóry. Zmiana zwykle ma twardą podstawę oraz uniesione, nacieczone brzegi i może wykazywać tendencję do powiększania się,
- odmianę brodawkującą – przyjmuje postać guzka lub narośli o nierównej, brodawkowatej powierzchni. Zmiana może przypominać brodawkę, jednak w przeciwieństwie do niej ma tendencję do stopniowego wzrostu i wymaga oceny dermatologicznej.
Ze względu na możliwość miejscowego naciekania oraz tworzenia przerzutów każda niegojąca się rana, szybko rosnący guzek lub zmiana o nietypowym wyglądzie powinna zostać skonsultowana z dermatologiem.
Jak przebiega diagnostyka i leczenie raka kolczystokomórkowego?
Rozpoznanie raka kolczystokomórkowego rozpoczyna się od dokładnego badania dermatologicznego oraz wywiadu medycznego. Lekarz ocenia wygląd, wielkość, lokalizację i charakter zmiany skórnej, a także analizuje czynniki ryzyka, takie jak przewlekła ekspozycja na promieniowanie UV, wcześniejsze zmiany przednowotworowe czy obniżona odporność. Podstawowym badaniem potwierdzającym rozpoznanie jest biopsja skóry i badanie histopatologiczne, które pozwala ocenić rodzaj zmiany oraz obecność komórek nowotworowych. W przypadku podejrzenia bardziej zaawansowanej choroby lekarz może zlecić dodatkową diagnostykę obrazową, np. USG węzłów chłonnych, tomografię komputerową lub inne badania pozwalające ocenić ewentualne naciekanie tkanek i obecność przerzutów.
Najważniejszą metodą leczenia raka kolczystokomórkowego jest chirurgiczne usunięcie zmiany wraz z odpowiednim marginesem zdrowych tkanek, co pozwala ograniczyć ryzyko pozostawienia komórek nowotworowych. W przypadku rozległych zmian lub lokalizacji utrudniającej zamknięcie rany po zabiegu może być konieczne zastosowanie rekonstrukcji lub przeszczepu skóry. U wybranych Pacjentów stosuje się również radioterapię, szczególnie gdy leczenie chirurgiczne nie jest możliwe lub gdy istnieje zwiększone ryzyko nawrotu choroby. Jeżeli badania wykażą zajęcie węzłów chłonnych, lekarz może zalecić ich usunięcie oraz dalsze leczenie onkologiczne. W przypadku obecności przerzutów postępowanie dobierane jest indywidualnie i może obejmować m.in. leczenie chirurgiczne, radioterapię lub leczenie systemowe. Rokowanie w przypadku raka kolczystokomórkowego jest zazwyczaj dobre, szczególnie gdy zmiana zostanie wykryta na wczesnym etapie i odpowiednio leczona. Należy jednak pamiętać, że nowotwór ten może naciekać okoliczne tkanki i w niektórych przypadkach dawać przerzuty, dlatego regularne kontrole dermatologiczne po zakończonym leczeniu mają duże znaczenie. Istotnym elementem profilaktyki jest ograniczanie nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV, stosowanie kremów z wysokim filtrem przeciwsłonecznym oraz regularna obserwacja skóry. Każda niegojąca się rana, szybko powiększająca się zmiana lub nietypowy guzek powinny zostać skonsultowane z dermatologiem.
Czym jest czerniak i dlaczego wymaga szczególnej uwagi?
Czerniak (Melanoma) to jeden z najbardziej agresywnych nowotworów skóry, który rozwija się z melanocytów, czyli komórek odpowiedzialnych za produkcję melaniny – barwnika nadającego kolor skórze, włosom i tęczówkom oczu. Może występować nie tylko na skórze, ale również w obrębie błon śluzowych, paznokci, a także gałki ocznej. W porównaniu z innymi nowotworami skóry czerniak charakteryzuje się większą zdolnością do szybkiego wzrostu oraz tworzenia przerzutów do węzłów chłonnych i odległych narządów. Z tego względu wczesne rozpoznanie i szybkie wdrożenie leczenia mają ogromne znaczenie dla rokowania Pacjenta. Jednym z najważniejszych czynników zwiększających ryzyko rozwoju czerniaka jest nadmierna ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe (UV), zarówno pochodzące ze słońca, jak i z urządzeń takich jak solarium. Szczególnie niebezpieczne są częste oparzenia słoneczne, zwłaszcza przebyte w dzieciństwie i młodym wieku, ponieważ mogą prowadzić do trwałych uszkodzeń DNA komórek skóry.
Ryzyko zachorowania zwiększają również jasny fototyp skóry, skłonność do powstawania piegów, duża liczba znamion barwnikowych, występowanie czerniaka w rodzinie oraz predyspozycje genetyczne. Szczególnej kontroli wymagają także osoby z obniżoną odpornością, m.in. po przeszczepach narządów lub stosujące leczenie immunosupresyjne. Czerniak może rozwinąć się u każdego, jednak częściej występuje u osób z jasną karnacją oraz u mieszkańców regionów o wysokiej ekspozycji na promieniowanie UV. Znaczenie ma również styl życia – regularne korzystanie z solarium, intensywne opalanie oraz brak odpowiedniej ochrony przeciwsłonecznej zwiększają ryzyko pojawienia się choroby. Trzeba pamiętać, że czerniak nie zawsze powstaje wyłącznie w obrębie istniejącego znamienia. Może również pojawić się jako nowa zmiana skórna, dlatego regularna obserwacja skóry i szybka konsultacja dermatologiczna w przypadku niepokojących objawów są bardzo istotne.
Objawy i rodzaje czerniaka
Czerniak może rozwijać się zarówno w obrębie istniejącego znamienia barwnikowego, jak i pojawić się jako nowa zmiana skórna. Jego charakterystyczną cechą są przede wszystkim nieregularny kształt, asymetryczna budowa, nierównomierne zabarwienie oraz zmiana wyglądu w czasie. W obrębie zmiany mogą pojawić się również objawy takie jak krwawienie, tworzenie się strupa, owrzodzenie, świąd lub uczucie dyskomfortu.
W diagnostyce czerniaka często wykorzystuje się zasadę ABCDE, która pomaga zwrócić uwagę na najbardziej niepokojące cechy znamion:
- A (Asymmetry) – asymetria zmiany, czyli różny wygląd obu połówek znamienia,
- B (Border) – nieregularne, nierówne granice,
- C (Color) – niejednolite zabarwienie, obecność różnych odcieni brązu, czerni, czerwieni, bieli lub granatu,
- D (Diameter) – średnica większa niż około 6 mm może wymagać szczególnej kontroli,
- E (Evolution) – zmiana wyglądu znamienia, np. wzrost, zmiana koloru, kształtu lub pojawienie się nowych objawów.
Ze względu na różnorodny wygląd kliniczny wyróżnia się kilka podstawowych typów czerniaka:
- czerniak szerzący się powierzchownie (SSM – superficial spreading melanoma) – jest najczęściej występującą postacią czerniaka. Zwykle rozwija się na podłożu istniejącego znamienia barwnikowego, a jego wzrost w początkowej fazie przebiega głównie powierzchownie. Zmiany mogą mieć nieregularny kształt oraz zróżnicowane zabarwienie – od jasnobrązowego, przez ciemnobrązowe, aż po granatowe lub czarne. U kobiet częściej pojawia się na kończynach dolnych, natomiast u mężczyzn na tułowiu,
- czerniak guzkowy (NM – nodular melanoma) – jest jedną z bardziej agresywnych postaci czerniaka, ponieważ charakteryzuje się szybkim wzrostem w głąb skóry. Przyjmuje zazwyczaj postać wypukłego guzka o ciemnym zabarwieniu, choć niektóre zmiany mogą być pozbawione pigmentu. Najczęściej występuje na tułowiu, głowie oraz szyi. Ze względu na szybki rozwój wymaga pilnej diagnostyki i leczenia,
- czerniak złośliwy soczewicowaty (LMM – lentigo maligna melanoma) – rozwija się najczęściej na obszarach skóry przewlekle narażonych na działanie promieniowania UV, szczególnie na twarzy, szyi oraz grzbietach dłoni. Początkowo może mieć postać płaskiej, nieregularnej plamy o nierównomiernym zabarwieniu, która z czasem może przekształcić się w bardziej zaawansowaną zmianę naciekającą. Częściej występuje u osób starszych i jest związany z wieloletnią ekspozycją na słońce,
- czerniak akralny (ALM – acral lentiginous melanoma) – występuje przede wszystkim w obrębie dłoni, podeszew stóp oraz paznokci. Jest stosunkowo rzadką postacią w populacji osób o jasnej karnacji, natomiast częściej występuje u osób z ciemniejszym fototypem skóry. Zmiany mogą być początkowo trudne do zauważenia i przypominać przebarwienie lub uraz. Wymagają szczególnej uwagi, ponieważ często są rozpoznawane na późniejszym etapie.
Jak przebiega diagnostyka czerniaka?
Diagnostyka czerniaka opiera się przede wszystkim na badaniu dermatologicznym oraz dermatoskopii, która umożliwia ocenę struktur skóry niewidocznych gołym okiem i dokładniejszą analizę podejrzanych zmian. W przypadku zmian wymagających potwierdzenia rozpoznania wykonuje się badanie histopatologiczne, które pozwala jednoznacznie określić charakter zmiany oraz jej zaawansowanie. Podstawową metodą leczenia czerniaka jest chirurgiczne usunięcie zmiany wraz z odpowiednim marginesem zdrowych tkanek. Zakres zabiegu zależy m.in. od grubości i lokalizacji nowotworu. W bardziej zaawansowanych przypadkach leczenie może obejmować również immunoterapię, terapię celowaną, chemioterapię lub radioterapię – dobór metody zależy od indywidualnej sytuacji Pacjenta oraz obecności ewentualnych przerzutów.
W przypadku wybranych czerniaków kończyn stosowana może być izolowana perfuzja kończynowa, czyli metoda polegająca na miejscowym podaniu leków przeciwnowotworowych do obszaru objętego chorobą. Profilaktyka czerniaka obejmuje przede wszystkim ograniczanie ekspozycji na promieniowanie UV, unikanie nadmiernego opalania i korzystania z solarium oraz regularną ochronę przeciwsłoneczną. Zaleca się stosowanie kremów z wysokim filtrem SPF, noszenie odzieży ochronnej i okularów przeciwsłonecznych oraz unikanie przebywania na słońcu w godzinach największego nasłonecznienia. Istotnym elementem profilaktyki jest również regularna obserwacja znamion i szybka konsultacja dermatologiczna w przypadku pojawienia się nowych lub zmieniających się zmian skórnych. Wczesne wykrycie czerniaka znacząco zwiększa szanse na efektywne leczenie.
Najczęściej zadawane pytania
Jak rozpoznać raka podstawnokomórkowego skóry?
Rak podstawnokomórkowy najczęściej przyjmuje postać niewielkiego guzka z perłowym lub wałowatym brzegiem oraz niegojącej się rany pokrytej strupem. Zmiany w około 80% przypadków występują na skórze głowy i szyi. Mogą również mieć postać owrzodzenia, zanikowej blizny, grudki torbielowatej lub rumieniowej plamy.
Jakie czynniki zwiększają ryzyko rozwoju raka podstawnokomórkowego?
Jak leczy się raka podstawnokomórkowego?
Podstawową metodą leczenia raka podstawnokomórkowego jest chirurgiczne usunięcie zmiany wraz z niewielkim marginesem zdrowej skóry. W wybranych przypadkach stosuje się również radioterapię, szczególnie przy dużych zmianach, trudnej lokalizacji lub gdy zabieg chirurgiczny nie jest możliwy.
Jak diagnozuje się nowotwory skóry?
Kiedy bezwzględnie zgłosić się do dermatologa?
Masz znamię, które zmieniło wygląd lub niepokoi Cię nowa zmiana skórna? Skonsultuj się z dr Katarzyną Osipowicz w OK Clinic Klinika Osipowicz i wykonaj badanie dermatoskopowe!
Wczesne rozpoznanie zmiany nowotworowej decyduje o rokowaniu. W OK CLINIC Klinika Osipowicz dermatolog ocenia znamiona w powiększeniu, a przy większej liczbie zmian mapuje całe ciało.
| Konsultacja dermatologiczna | od 400 zł |
| Konsultacja z dermatoskopią pojedynczej zmiany | od 450 zł |
| Videodermatoskopia całego ciała | od 920 zł |
| Plan leczenia | ustalany indywidualnie podczas konsultacji |
Dowiedz się więcej o dermatoskopii →
Umów wizytę Zadzwoń: 22 123 03 33 
Rezerwuj w Booksy
Ceny pozostałych zabiegów znajdziesz w cenniku. W razie wątpliwości zadzwoń – dobierzemy właściwy zabieg podczas rozmowy.
OK CLINIC Klinika Osipowicz · ul. Bartycka 24B/U1, Mokotów
