Znamię dysplastyczne i znamię Suttona – co oznaczają i kiedy je usunąć?

Znamię dysplastyczne to znamię barwnikowe z nieprawidłowościami w budowie komórkowej, które potwierdza dopiero badanie histopatologiczne; wyglądem często przypomina czerniaka. Znamię Suttona to znamię otoczone jasną, odbarwioną obwódką skóry. Oba ocenia dermatolog w dermatoskopii, a o obserwacji lub usunięciu decyduje lekarz po badaniu.

Czym jest znamię dysplastyczne?

Znamię dysplastyczne to znamię barwnikowe, w którym występują nieprawidłowości w budowie komórkowej. Potwierdzić je można jedynie w badaniu histopatologicznym, czyli w ocenie tkanki pod mikroskopem. Wyglądem często przypomina czerniaka, dlatego osoby z licznymi znamionami dysplastycznymi powinny pozostawać pod regularną kontrolą dermatologiczną.

Znamiona dysplastyczne bywają nazywane także znamionami Clarka. Opisuje się je jako atypowe znamiona melanocytowe, czyli zbudowane z komórek barwnikowych, o nieregularnym kształcie, niejednorodnym zabarwieniu i różnej wielkości, wymagające obserwacji dermatologicznej. Nazwy „znamię atypowe” i „znamię dysplastyczne” bywają używane zamiennie: atypowy wygląd lekarz ocenia podczas badania, natomiast nieprawidłowości w budowie komórek potwierdza dopiero histopatologia.

Pozostałe rodzaje znamion, m.in. znamię Spitz, znamię błękitne i znamię Beckera, opisujemy w artykule o znamionach barwnikowych – skąd się biorą i jak je usunąć.

Jak wygląda znamię atypowe?

Znamię atypowe wyróżnia się na tle typowych znamion nieregularnym kształtem, niejednorodnym kolorem lub większym rozmiarem. Może mieć różne odcienie brązu, a także barwy różowe, czerwone, białe lub niebieskawe. Typowe znamiona są natomiast zwykle niewielkie, symetryczne, o regularnych brzegach i jednolitym zabarwieniu.

Ze względu na wygląd znamiona atypowe wymagają szczególnej obserwacji dermatologicznej, ponieważ mogą wiązać się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju nowotworów skóry, w tym czerniaka. Uwagi wymagają także liczne skupiska znamion, tzw. znamiona mnogie – ich obecność może wiązać się z koniecznością częstszych kontroli, szczególnie u osób z dodatkowymi czynnikami ryzyka.

Do czynników zwiększających ryzyko czerniaka należą m.in. jasny fototyp skóry, skłonność do piegów, duża liczba znamion barwnikowych, występowanie czerniaka w rodzinie oraz częste oparzenia słoneczne, zwłaszcza w dzieciństwie. Objawy nowotworów skóry omawiamy w artykule Choroby nowotworowe skóry – objawy, rodzaje i leczenie.

Czym jest znamię Suttona?

Znamię Suttona (ang. halo nevus) to znamię otoczone jasną, odbarwioną obwódką skóry. Najczęściej występuje u dzieci i młodych dorosłych. Zdarza się, że zmiana stopniowo zanika samoistnie, jednak powinna być kontrolowana przez dermatologa, szczególnie jeśli pojawia się nagle lub zmienia swój wygląd.

Znamię Suttona należy do znamion melanocytowych. O tym, czy wystarczy je obserwować, decyduje dermatolog po badaniu, w tym po obejrzeniu zmiany w dermatoskopie. Do lekarza warto zgłosić się także z nowym znamieniem o nietypowym wyglądzie albo zmianą, która wyróżnia się na tle pozostałych.

Jak obserwować znamiona dysplastyczne?

Znamiona dysplastyczne obserwuje się na dwa sposoby: podczas regularnych badań u dermatologa oraz samodzielnie, oglądając skórę raz w miesiącu, w stałym dniu, od góry do dołu, z pomocą bliskiej osoby przy plecach. Przy samokontroli pomaga zasada ABCDE, którą posługują się także dermatolodzy.

Zasada ABCDE obejmuje pięć cech:

• A – asymetria, gdy jedna połowa zmiany nie odpowiada drugiej,
• B – nieregularne, poszarpane lub rozmyte brzegi,
• C – niejednorodne zabarwienie, czyli kilka kolorów w obrębie jednej zmiany,
• D – średnica znamienia powyżej 6 mm,
• E – ewolucja, czyli zmiana wyglądu w czasie.

Najbardziej niepokojąca jest ewolucja zmiany: szybki wzrost, zmiana koloru albo kształtu. Spełnienie jednego lub więcej kryteriów to sygnał do konsultacji, a nie powód do niepokoju na zapas.

Dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyna Osipowicz, specjalistka dermatologii i wenerologii, zaleca kontrolę znamion minimum raz do roku, a częściej m.in. przy nowotworach w wywiadzie u Pacjenta lub jego bliskich, po oparzeniu słonecznym, przy jasnej karnacji oraz wtedy, gdy znamię w krótkim czasie zaczęło się zmieniać. Lekarka z naszej kliniki w nagraniu Badanie znamion – przygotowanie i zasada ABCDE wyjaśnia, że badanie raz w roku wystarcza osobom, u których wcześniej nie wykryto nowotworu skóry, np. czerniaka, ani zespołu znamion atypowych. U pozostałych odstępy między wizytami dermatolog dobiera indywidualnie do liczby znamion, ich charakteru i czynników ryzyka.

Jaką rolę odgrywa dermatoskopia i wideodermatoskopia?

Dermatoskopia pozwala lekarzowi obejrzeć znamię w powiększeniu około dziesięciokrotnym i ocenić jego strukturę, niewidoczną gołym okiem. To podstawowe badanie w ocenie znamion – bezbolesne, nieinwazyjne i niewymagające specjalnego przygotowania. Badanie pojedynczej zmiany trwa około 10 minut, a większej liczby znamion – od 40 minut do godziny.

Przy wielu znamionach, a także przy znamionach atypowych i dysplastycznych, szczególnie przydatna jest wideodermatoskopia, nazywana też mappingiem znamion. Pozwala ona obejrzeć zmiany w powiększeniu nawet kilkudziesięciokrotnym, a obraz zapisuje w systemie komputerowym. Dzięki temu przy kolejnej wizycie lekarz porównuje zdjęcia tych samych znamion i może wychwycić nawet subtelne różnice.

Po badaniu lekarz klasyfikuje każdą zmianę jako łagodną, wymagającą obserwacji albo wymagającą usunięcia. Wynik dermatoskopii jest dostępny od razu. W OK CLINIC Klinika Osipowicz badanie wykonuje lekarz dermatolog w ramach konsultacji, a jego przebieg i wskazania opisujemy na stronie dermatoskopia. Na badanie znamion należy przyjść bez opalenizny, ponieważ pod wpływem słońca znamiona potrafią się zmienić i ocena nie byłaby obiektywna – pozostałe kroki przygotowania zebraliśmy we wpisie o wideodermatoskopii.

Kiedy znamię dysplastyczne trzeba usunąć?

Znamię usuwa się, gdy po dermatoskopii budzi wątpliwości diagnostyczne, gdy zmieniło się w czasie – powiększyło się, pociemniało, zaczęło krwawić lub swędzieć – a także gdy jest stale drażnione przez ubranie, biżuterię albo golenie, ulega nawracającemu zapaleniu lub stanowi dla Pacjenta wyraźny problem estetyczny. Decyzję, czy usunąć, czy obserwować, podejmuje lekarz po badaniu.

Nie każde znamię atypowe trzeba wycinać. Znamiona stabilne, o łagodnym obrazie dermatoskopowym, często wymagają jedynie regularnej obserwacji. Usuwanie wszystkich znamion profilaktycznie nie jest medycznie uzasadnione i nie eliminuje ryzyka czerniaka, który może rozwinąć się również na skórze niezmienionej. Przekonanie, że wycięcie znamienia może „uaktywnić” nowotwór, jest natomiast mitem – piszemy o tym w artykule Czerniak – fakty i mity o czerniaku.

Ciąża nie jest powodem, by odkładać ocenę znamion. W ciąży mogą pojawiać się nowe znamiona, a istniejące potrafią się powiększać – to częsty powód wizyty. Pani Doktor mówi o tym w rozmowie Znamiona w ciąży: czy trzeba je kontrolować i czy można usuwać.

Jak usuwa się znamię i co daje badanie histopatologiczne?

Znamię zakwalifikowane do usunięcia wycina się chirurgicznie z marginesem zdrowej skóry, w znieczuleniu miejscowym, a materiał wysyła na badanie histopatologiczne. Tylko to badanie daje pewność co do charakteru zmiany i pozwala potwierdzić albo wykluczyć nieprawidłowości w budowie komórek. Na wynik czeka się około 14 dni.

Dr hab. n. o zdr., dr n. med. Katarzyna Osipowicz mówi w nagraniu Kontrola znamion skórnych – dermatoskopia i wideodermatoskopia: „Znamię, które kwalifikuje się do usunięcia, powinno być usunięte chirurgicznie z odpowiednim marginesem”, po czym materiał wysyła się na badanie histopatologiczne. W tym samym nagraniu pokazuje dwie metody: wycięcie zmiany ze szwami oraz ścięcie styczne – w obu przypadkach materiał trafia do badania.

Zmian budzących niepokój nie usuwa się laserem, elektrokoagulacją ani krioterapią, ponieważ metody te nie dostarczają materiału do badania histopatologicznego. Stosuje się je wyłącznie po potwierdzeniu łagodnego charakteru zmiany. Zabiegi usuwania zmian skórnych wykonują w klinice lekarze, a przebieg zabiegu krok po kroku opisujemy na stronie usuwanie znamion i pieprzyków.

Szwy usuwa się zazwyczaj po upływie od 7 do 14 dni, w zależności od lokalizacji – skóra twarzy goi się szybciej niż skóra na nogach. Po wycięciu zawsze pozostaje blizna, która w ciągu kilku miesięcy zwykle blednie. Typowe, przejściowe następstwa zabiegu to zaczerwienienie, obrzęk, lekki ból i strupek; rzadziej zdarzają się infekcja rany, zaburzenia gojenia, nieestetyczna blizna lub bliznowiec.

Słowniczek pojęć z tej strony

Zobacz wszystkie 193 pojęcia w słowniku ↗