Choroby skóry – rodzaje, objawy i leczenie

Skóra jest największym narządem ludzkiego ciała. Pełni funkcje ochronne, bierze udział w termoregulacji, wydzielaniu i odbiorze bodźców czuciowych, a jej kondycja często odzwierciedla stan całego organizmu. Zmiany widoczne na skórze mogą być objawem chorób miejscowych, ale też sygnałem procesów zachodzących głębiej, w tym nieprawidłowości hormonalnych, immunologicznych lub ogólnoustrojowych. Co więcej, choroby skóry są jedną z najczęstszych przyczyn wizyt u lekarza. Wiele z nich jest niegroźnych i ustępuje samoistnie lub po krótkim leczeniu. Inne – nieleczone albo leczone objawowo bez ustalenia przyczyny – mogą nawracać lub prowadzić do trwałych powikłań. Poniżej znajdziesz przegląd najczęstszych grup chorób skóry oraz informacje o tym, kiedy udać się do lekarza.

Infekcyjne choroby skóry – bakteryjne, wirusowe czy grzybicze?

Infekcje skóry są wywoływane przez bakterie, wirusy lub grzyby i mogą dotyczyć różnych warstw skóry oraz jej przydatków. Część z nich jest ograniczona do samej skóry, a inne mogą szerzyć się na tkanki głębsze lub prowadzić do powikłań ogólnoustrojowych. Do najczęstszych infekcji bakteryjnych należą:

• czyrak – ropne zapalenie mieszka włosowego wywołane zwykle przez gronkowca złocistego,
• zastrzał palca – ropne zakażenie tkanek miękkich palca, najczęściej w okolicy wału paznokciowego lub opuszki.

Infekcje wirusowe obejmują z kolei m.in.:

• opryszczkę – wywołaną wirusem HSV nawracającą chorobę, której całkowite wyeliminowanie z organizmu nie jest możliwe,
• bostonkę – dotykającą najczęściej małe dzieci i charakteryzującą się pęcherzykami na dłoniach, stopach i w jamie ustnej. Szczegółowy przegląd zakażeń skóry, ich przyczyn i metod leczenia zawiera artykuł o chorobach infekcyjnych skóry.

Wśród infekcji grzybiczych skóry częstym problemem jest łupież pstry. To powierzchowne zakażenie drożdżakiem Malassezia, objawiające się odbarwionymi lub brązowawo-żółtawymi plamami, najczęściej na tułowiu. Zmiana wyglądu skóry nie wiąże się tutaj z procesem zapalnym, lecz z zaburzeniem syntezy melaniny wywołanym przez metabolity wytwarzane przez drożdżaki.

Choroby skóry o podłożu alergicznym

Alergiczne reakcje skórne mogą manifestować się na wiele sposobów – począwszy od uogólnionej wysypki alergicznej, przez pokrzywkę, aż po wyprysk kontaktowy. Mechanizm każdej z tych zmian jest inny, choć objawy bywają podobne. W pokrzywce istotną rolę odgrywają mastocyty uwalniające histaminę – stąd charakterystyczny bąbel i świąd. Wyprysk kontaktowy jest natomiast reakcją immunologiczną IV typu (późną), w której reakcja na substancję rozwija się w ciągu kilkunastu do kilkudziesięciu godzin od kontaktu. Szczególną formą alergii kontaktowej jest alergia na hybrydy. To narastający problem związany z uczuleniem na składniki lakierów hybrydowych, głównie metakrylany. Głównym objawem jest wyprysk obejmujący skórę wokół paznokci, a niekiedy również odleglejsze obszary ciała. Szerszy przegląd alergicznych chorób skóry i metod postępowania znajdziesz w artykule o alergicznych chorobach skóry.

Zapalne choroby skóry – AZS, łuszczyca, egzema

Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest przewlekłą, nawrotową chorobą zapalną skóry o podłożu immunologicznym i genetycznym. Zaburzona funkcja bariery naskórkowej powoduje nadmierną utratę wody przez skórę (transepidermalna utrata wody, TEWL) i ułatwia przenikanie alergenów i drobnoustrojów, co z kolei podtrzymuje stan zapalny. Choroba przebiega z zaostrzeniami i remisjami przez całe życie Pacjenta i wymaga indywidualnie dobranego planu leczenia.

Łuszczyca jest chorobą autoimmunologiczną, w której nieprawidłowo aktywowane limfocyty T stymulują nadmierną proliferację keratynocytów. Cykl odnowy naskórka ulega znacznemu skróceniu – z około 28 dni w zdrowej skórze do około 3-4 dni, co prowadzi do tworzenia się srebrzystych łusek na rumieniowym podłożu. Łuszczyca może dotyczyć skóry, stawów i paznokci, dlatego jej leczenie często wymaga współpracy dermatologa z reumatologiem.

Egzema (wyprysk) oraz łojotokowe zapalenie skóry (ŁZS) również należą do przewlekłych chorób zapalnych skóry, jednak ich przyczyny i przebieg różnią się od łuszczycy. Egzema jest grupą schorzeń charakteryzujących się zaburzeniem bariery ochronnej skóry i nadmierną reakcją zapalną, co prowadzi do występowania zaczerwienienia, świądu, suchości, pękania oraz łuszczenia naskórka. W zależności od rodzaju egzemy zmiany mogą pojawiać się m.in. na dłoniach, twarzy, zgięciach łokci i kolan lub innych obszarach ciała. Łojotokowe zapalenie skóry jest natomiast chorobą związaną przede wszystkim z obszarami bogatymi w gruczoły łojowe, takimi jak skóra głowy, okolica brwi, fałdy nosowo-wargowe czy okolice za uszami. W jego rozwoju znaczenie mają m.in. nadmierna aktywność gruczołów łojowych, zaburzenia mikrobiomu skóry oraz reakcja zapalna związana z drożdżakami z rodzaju Malassezia. Typowe objawy obejmują rumień, świąd oraz charakterystyczne żółtawe, tłuste łuszczenie się skóry.

Zaburzenia pigmentacji i inne zmiany skórne

Bielactwo jest chorobą autoimmunologiczną, w której układ odpornościowy niszczy melanocyty – komórki odpowiedzialne za produkcję barwnika. Efektem są białe, dobrze odgraniczone plamy na skórze, pozbawione pigmentu. Choroba nie zagraża zdrowiu fizycznemu, jednak może być źródłem trudności o podłożu psychologicznym. Artykuł o rybiej łusce opisuje z kolei genetycznie uwarunkowane zaburzenie rogowacenia naskórka prowadzące do jego nadmiernego łuszczenia. Natomiast artykuł o onycholizie opisuje oddzielanie się płytki paznokciowej od łożyska, które może mieć przyczynę urazową, grzybiczą lub towarzyszyć chorobom ogólnoustrojowym.

Wysypki – kiedy są groźne?

Wysypka jest objawem, a nie chorobą. Może towarzyszyć infekcjom wirusowym, reakcjom alergicznym, chorobom autoimmunologicznym albo być wyrazem zatrucia. Wyróżniamy:

• potówki – to drobne pęcherzyki pojawiające się przy zatkaniu gruczołów potowych. Są zazwyczaj niegroźne i ustępują po wyeliminowaniu czynnika wywołującego. Inaczej wygląda sytuacja przy wysypce na dłoniach i stopach, która – szczególnie gdy towarzyszy jej gorączka lub powiększenie węzłów chłonnych – wymaga pilnej oceny lekarskiej w celu wykluczenia choroby zakaźnej lub ogólnoustrojowej,
• świerzb – to pasożytnicza choroba skóry wywołana roztoczem Sarcoptes scabiei. Objawia się charakterystycznym silnym świądem nasilającym się nocą oraz linijnymi śladami w skórze. Leczenie wymaga jednoczesnego zastosowania preparatu u wszystkich osób z bliskiego kontaktu.

Kiedy umówić się do dermatologa?

Konsultacja dermatologiczna jest wskazana w przypadku każdej zmiany skórnej, która utrzymuje się przez dłuższy czas, nie wykazuje tendencji do samoistnego ustępowania lub ulega nasileniu. Szczególnej uwagi wymagają zmiany, które szybko się powiększają, zmieniają kolor, kształt lub strukturę, a także te, którym towarzyszą objawy takie jak ból, krwawienie, owrzodzenie lub nasilony świąd wpływający na codzienne funkcjonowanie. Wskazaniem do diagnostyki są również nawracające wysypki o nieustalonej przyczynie oraz nowe znamiona i inne zmiany skórne o nieregularnych brzegach, niejednorodnym zabarwieniu, asymetrycznym kształcie lub dynamicznie zmieniające swój wygląd. Wczesna ocena dermatologiczna pozwala właściwie rozpoznać charakter zmiany i wdrożyć odpowiednie postępowanie. Artykuł o tym, jak przygotować się do wizyty u dermatologa, opisuje, co zabrać ze sobą na konsultację.